Tweymhal schal me vnsen borgernn dath gerichte thoseggen, vnde dath darde mal de fronebode
personlick ßuͤluest vnd nicht durch syne frowe effte mageth. Quemeth
ock, dath der fronen ein effte meher kranck edder nicht jnheymsch en were, schal der andern
fronen ein vth dem andern gerichte de darden klage dem borger mith wetten thoseggenn.
Wen syck de borger thor darden klage nicht willen finden laten vnd laten syck vorsaken,
vnd syn doich jn orer behusynge, ßo mach de fronebode tho den borgeren jn ohre wonynge ghan
vnd one de darden klage mundtlick anseggenn. Gynge de frone ouerst twy edder drey mal
vmesuͤst, vnd me wuͤste dath de borger tho huß were, so schal he der frowen anseggen,
dath ße ohrem manne segge: hebbe he jennige jnrede, dath denne ohr man vhor gerichte khome
vnd bringe de jnsprake vhor, dath gerichte wil ghan lathen wath recht yß.
Welker borger dem de darde clage durch den fronen mundtlick werdt togesecht vnd de klage
vorsumeth, de is mith der klage ouerwunnen nha vthwisynge vnses stadtrechtes.
Wen ein vnser borger mith der darden klage ouergewunnen werdth, so schal de kleger de
darden klage jn deß gerichtes boick vorteicken laten, wur vmme effte worvhor vnde vp wat
dagh.
Der kleger vnde de beklagede schuͤllen thor darden klage beyde vhor gerichte
erschienen, wen de kleger den beclageden vp syn jha vnd vp syn nein beschuͤldigen wil.
Ouerst vp
| Seite 319| bewißlicke schuldt
vnd ander sake mach ein fulmechtiger wol forderen vor gerichte.
Whe den ersten penning dem fronen deith de hefft de ersten klage. When he ouerst der klage
thom negisten richtsdage nicht en folgeth, so gildth dath nicht.
Wen ein gast einen borger effte gast vor gerichte vorklagen wil, vnd de beclagethe begerth
van dem kleger eine wehre, ßo iß de kleger plichtigh de wehre tho dhonde nha vthwiesynge
vnses stadtrechtes.
Wen ein borger effte gast also mit der darden klage auergewunnen werdt, also fort hinderth
de frone ohne vnd syn gudth.
Deß negesten gerichtsdages ßo buth de fronebode dath gudt vp vp anforderinge des klegers.
Werdth dath gudth vpgeboden vmme schuldth, ßo findth dat gerichte verthein dage. Wert dath
gudth vpgeboden vmme tins, findth dath gerichte hude vnd morgen. Vordeinth lohn gelick tinß.
Gar kost findt me gelick schuldth.
Wen de dingkdage vmme schuldth vmme ßyn, also kumpt de kleger wedder vhor dath gerichte vnd
leth dem gerichte durch den fronen anseggen, de xiiij dage syn vmme, vnd leth fragen, who
lange he dath gudth noch holden schulle. Szo findt de vogt huͤde vnd morgen, dath iß tho
dem negesten gerichte.
Hefft de beclagede de schuldth bekanth jnt gerichte, so gifft men einen dingkdach, dath is
by schynender sunnen.
Wenn ßodans alle vhor gerichte geschein iß, ßo ledt de kleger dem beclageden tho dem
negesten richtsdage de wher thoseggenn.
Wen de wehre dem beclageden wert thogesecht, so leth de kleger ße vhor gerichte
vthweruenn, vnd de vogt eiget ohme synen penning ahn des beklageten gude, vnd de eygendhom
werdth also fordt geteikenth, wurvmme edder wurvhor, vnd de kleger lecht vp neggen penninge,
dath is de pandeschilling.
Wen sodans alle geschein iß vp anforderynge des klegers, so geith de vogt mith dem kleger
jn des beclagethen behusynge vnd nymbt dar so vhele pande vth als seck de schuldth beloipt.
De pande deith de vogt jn gemeine handth wenthe tho dem negesten gerichtsdage. Szo kumpt
de cleger vhor gerichte vnd ledt de pande vpbeden vnd leth fragenn, who lange he de holden
schuͤlle. So findt dath gerichte huͤde vnd morgen, iß de negiste richtsdagh.
Tho deme negesten gerichte werdenn dem kleger de pande geeygeneth, vnd werth jn des
gerichtes boick geschreuen wath ydth vhor pande syndth. Szo mach de kleger also fordth dath
syn daranne soicken.
Geith me einem borger tho der wher, wen he also who vpsteith mith stadtrechte vthgeklageth
jß, vnd men jm huse so vele gudes nicht ouerkhomenn kan als ßick de schulth beloipt: beloipt
syck de schuldth so hoich, dath me den kleger mith panden nicht bethalen kan, ßo hinderth men
des beclageten syn erue, who he mith einem erue beseten iß, vnd buͤth dath vp vhor
gerichte, vnd de kleger leth fragen, who lange he dath holden schuͤlle. Szo findt dath
gerichte seuen weckenn.
Wen de soͤuen weckenn vmme syn, ßo kumpt de kleger wedder vhor dath gerichte vnd leth
durch den fronen andragen, dath me ohme wille eigen synen penning ahn dem erue, vnd de kleger
leth dath teicken jn des gerichts boick, whurvmme, worvhor vnde vp wath dagh, vnd de kleger
lecht vp negen penninge.
Wen sodans geschein is vp anforderent des klegers, geith me dem beclageten vor dath erue
vnd holt darvhor ein gerichte, vnd de voigt deith dem kleger den rinck jn de handth vnd
secht: he moge dath erue vorkoipen, vorsetten, vorpanden so with als ßick syne schuldth
beloipt.
Szo werdt dem beklageten ein ordell gefunden, dath he sick des huses entholden schall vnd
dar nicht noch vth edder jnghan, by lx ß nie (doich den dach iß he frigh) eth en schey denne
mith des sakewoldenn vnd deß gerichts willen.
Wen einer nhw nicht besethen vnd nene pande heft, vnd de kleger begerth den beclageden
fredelois tho leggende, dat moit de kleger opintlick vhor dem gerichte weruen, vnd leth jdt
teicken, wurvmme vnde vp wadth dagh, vnd de frone moidth jd ome thoseggen.
Werdth einer ßo fredelois gelecht, syn persone
| Seite 320| jß fry jn synem
huse vnd vp synem steinwege, vnd nicht syn gudth.
Eyn man dede fredelois gelecht werdth, den mach de kleger wol annehmen vp syne bekostinge.
Wen einer so fredelois gelecht is vnd handelth jn andern steden effte dorperen, vnd de
kleger begerth des einen schin vth dem gerichte, schal ohme nicht geweygerth werden vmme
synen penning.
Wen eyner voruesteth werdth, de schal jn de stadt nicht, he hebbe ßick erst wedder
inweruen lathen vhor gerichte.
Wen suͤnst de sake vordragen werden, vnde de vhestinge nicht en geith, darmidde schall
dem rade vnd dem gerichte nicht afgebroiken werdenn.
Ein erbar radth will dem gerichte thwey geschworne bodenn vhorordenenn.
De geschworen richtsboden schuͤllen mith den brefen nicht ßumich syn, alse fordt de
breue tho rechte bringen jn den steden, den burgermeisteren effte schuͤlten handelagen,
ock einen schin van den suͤlfften forderen. Ock den dach schuͤllen se anteicken vnd ock
vp den breif schriuen, wen ße den breif van sick dhon, vnd dem gerichte wedder anseggen. Vnd
de ansage schal me jm gerichte vorteickenn.
Vp den dorpern schuͤllen de boden des gerichts breue den junckheren effte vogeden vnd
hogreuen effte burmesteren handelagen, vnd konden ße dath tho wege bryngenn, schuͤllen ße
darby twe thuͤgen nemen vnd schriuen who de thuͤgen heiten. Konden ße de thuͤgen dar
nicht hebben, schuͤllen se darup schriuen wie ouen steith.
Wen gerichtsbreue an dat gerichte vt andern steden geschreuen werden, so schal me den
gerichtsbreif dem burgermester jn dem gerichte dar de beclagede wonde tho handen schaffenn.
Wen de borger jn forderinge deß gerichtsbrefes ßuͤmich worden vnd jn den ersten xiiij
dagen nicht en forderden, ßo iß de kummer loiß.
De gerichtsbrefe de me schicken wil ouer sehe vnd ouer sandt, de dingkdaghe ßyndt drey
monat.
Neyn vnser borger mach dem andern syn gudt bekummeren, he hebbe ohne erst mit stadtrechte
vthgeklageth, dath sy denne vp de vhar, by pene lx ß nie. De vhar moidt he redelicken
bybringen effte mith synem ehede beholdenn.
Wen ein borger effte gast einen andern bekummerth vnd des negisten gerichtsdages den
kummehr nicht vp en buͤth, so is de kummehr lois. Who auer ein gast den richtsdach nicht
aftouen konde effte ßick dath syn wolde enthsetten laten, mach he also ein gastrecht koipen
vnde hegen laten.
Bekummerth vnse borger einem gaste syn gudth, vnd de werdt dar dath gudth jm huse wehre
bekummerde dath ock effte eyn fromeder, de schuͤllen nha anthale der schuldth dem gude
gelick nha syn, dar were denne dath dar whe suͤmich jn synem rechte worde vnd forderde
dath mith rechte nicht vth.
Ledth ein gast eynen andern gasth bekummeren vmme schuldth, vnd de kleger bewiesen kan
dath de contract edder de koip hir geschein is dar de schuldt van herkompt, effte he ohme de
bethalinge hir heft thogesecht, edder bewilligeth hedde dath he ohne mochte beklagen whur he
auer ohne qweme: ßo schal vp deß klegers forderenth recht vergoͤnth werden.
Eyn borger schal dem andern kummers staden effte de perde edder dath gudth vth synem huse
theyn lathen. Dar he dath nicht doin wolde vnd syck dargegen vphelde, bricht dem gerichte
eine margk.
Wen ein vnser borger by dem andern gelth effte gudth bekummerde, vnd dar jd bekuͤmmerth
| Seite 321| worde de wolde deß
vorsaken: wil de kleger ohm des nicht vorlaten, he moidt ohme deß entgan mith synem eyde.
Wen ein erue bekummerth werth, dat schal me holden seuen weken, vnd schal dath dem
sakewoldigen ßuͤluest thoseggen. Ok schal me den dach jn dath gerichtsboik vorteicken
lathen, wen dath erue vpgebodenn werth.
Bekummerth ein borger einen gast, men schal ohne nicht lois geuen ahn des sakewoldigen
wetten vnd willen. Vareth he darouer enwech, de de besathe jngenohmen hefft schal dartho
anthworden.
Welcker borger eynen man bekuͤmmerth de bynnen landes tho huß hordt, de schal den
kummher bynnen veir weken vthfordernn.
Werdth eyner beklageth vmme schuldth, fyndth de vogedth vertheyn daghe.
Werth einer vorklageth vmme tynnß, fyndth de vogedth huͤde vnd morgen.
Werdth einer vorklageth vmme vordeinth lohn, findeth de vogedth huͤde vnd morgen, jß de
negiste richtsdach.
Werdth eyner vorklageth vmme ghare kost, findeth de vogedth gelicke schuldth.
Whe eyn pandth vpbuͤth vmme schuldth, findt de vogedth verthein nacht. Werdth jd
vpgeboden vmme tinß, huͤde vnde morgenn.
Werdth ein pandt vpgeboden dat dar hoͤrt butten landes, fyndt de voigt drey
vertheinnacht.
Werdth ein pandth vpgeboden, hoͤrdth jdt bynnen landes, findth dath gerichte
vertheinnacht.
Wen guͤder gehinderth werden de tho hus hoͤren ouer sehe vnd ouer sandth, findth
dath gerichte drey monat.
Vp de geklageden pande fyndth dath gerichte huͤde vnd morgen, dath js thom negesten
richtsdage.
Wen ein perdth effte ander guͤder by den borgern bekummerth werden, den eigendom schal
de frone dem werde suͤluest thoseggen effte der werdynnen, so de werdth nicht jnheimsch en
were.
Ok schal de frone den eygendom ouer eyn huß effte ouer pande de eyner jn hebbender were
hedde dem sakewoldigen suͤluest personlick thoseggen.
Welck borger perde pandede effte ander guͤder jnclageth vhor gerichte vnd den eigendhom
darauer gahn ledth, vnd leth dath jn deß gerichts boick vorteicken, de schal vpleggen den
fredepenning, jß neggen penning.
Ok allenth wadth gast mith gaste vnd ok de juden ßick eygen lathen vhor gerichte vnd dath
tho boke geschreuenn werdth, de schuͤllenn vpleggen neggen penninge.
Wen ein borger eynen vthgeklageth hedde, vnde dath de eygendhome darouer gegan were, vnd
eyn ander borger qweme nha mith syner klage vnd gedachte den guͤdern so na tho syende als
de erste, dath schal nicht thogelaten werdenn. Ouerst js dar betteringe ahn den guͤderen,
dar mach ßick de nhakleger ahn holdenn.
Neyn borger mach liggende gruͤnde effte stande erue efte tinse eynem andern borger ofte
gaste tho einem vnderpande setten, he do dath mit wetten des gerichts vnd late dath jn dat
gerichtsboick vorteiken, worvmme vnde worvhor, vnde men schal den summen vtdruͤcken.
Wen ein borger geldt vtdede vp liggende gruͤnde vnd stande erue efte tinse, vnd scheige
nicht mith wetten deß gerichts, vnde ein ander borger efte gast klagede vp de ßuͤlfften
guͤder, ßo schal de kleger den guͤdern jho ßo nha syn nha anthale syner schuldth als
dejenne
| Seite 322| de dath gelth ahne
wetten des gerichts vp dath pandth gedhan hedde. Were auer ohme dath vor ein pandth mith
wetten des gerichts gesetteth, ßo ginge he vhor.
Nein borger mach ßuͤluest panden, eth sy denne vmme hußtins efte ghar koist. We des
anders bedrogen werdth brickt lx ß nige.
Wan ein borger pande jnklageth mit stadtrechte, de schal he ßuͤluest nicht beholdenn,
he schal de eynem anderen vorkoipen vnd den anseggen lathen durch den fronen dem de pande
hoͤrth hebben: he hebbe de pande vorkoifft deme edder dem ßo vnd ßo duͤr. Will he
ßodans vthgeuen, ßo sy he de negiste.
Wen dar betheringe ahn den panden were, vnd de beklagede de ßuͤlfftigen nicht wedder
tho ßick wolde nehmenn, de schal me leggen jn dath gerichte vnd dem beklageden durch den
fronen ßodans anseggen lathenn.
Wen eyn borger einem anderen borger efte gaste wes bekummerth, vnd ein ander sede, dath
sodans syn were, dath schal he thein wo recht vnd mith synem eyde vhor gerichte beholdenn,
dath he dem dath gudth bekummerth jß an dem gude noch pardth noch deill en hebbe, vnnd ohme
dar nichts ahn thosta.
Vnd wenn ein wes vorsettede dath ohme tho truwer handth were tho warende gedan efte
gelehneth, vnd ohme nicht tho en stuͤnde, dath jß vnduͤchtigh.
Wen perde, schwyne, osßen, koe, geldth effte geldes werdth hir mith rechte bekummerth
worde dath gestolen jß: whe syck des vndermaten wil schal dath vhor dem gerichte mit rechte
thein vnd leggen beide finger vp dath gudt vnd schweren dath godde, dath dath gudth syn sy
vnd anders nemande, dath he den deiff ock nicht en kenne, ock van syner ankumst efte
vthflucht nicht en wette. Wen sodans geschein iß, so blifft de darde penningk by dem rade.
Welck vnser borger vorduͤfeth gudth koifft, vorlust darahn synen penning vnd moidt dem
gerichte synen werßman anzeigen nha jnholde des stadtrechts.
Wen ßick jemandth nicht wil panden lathen vnd holdt syk jegen dath gerichte vp mith
vnnuͤtthen worden: werdth he van dem gerichte vorklageth, dath gerichte schal ohne
voruesten. Hoͤlth he syck vp jegen dath gerichte mit wapender handth, men schal ohne mith
einer vorsathe voruesten.
Wen dath gerichte wil einem tho der were gan, vnd men vhor dem gerichte de doͤr
thodeydth, dath erste mhal schal ohme vorgeuen syn, de frone ouerst schal ohme thoseggen, dat
dath gerichte tho dem andern gerichtsdage wedder khomenn wil, effte he neynen willen maket.
Vnde wen denne de dhoͤr tho wer, so schal de voigt de doͤr vpdoin lathen vnd dem kleger
pandes vorhelpen.
Dath were frowe effte man de de gerichte mit vnfoichlicken worden nakreygerde, dem schal
me folgen mit einer vhestinge, vnd schal so lange darbutthen bliuen dat he den vhestegulden
gegeuen hefft.
Ock wen me eynem manne tho der were ginge vnd nehme pande de de frowe vor dath ohr
vordedingen wolde, dath schal ße vordedingen nha vthwysynge vnses stadtrechts.
Hefft de frowe ouerst mede geloueth vnde gekoifft, so moidth se mede bethalenn.
Welck borger den andern vtklageth wente vp de were vnd leth jd teicken, dath steith jar
vnde dach. Fordert he des jn jare vnde dage nicht, he moit vp dat nie wedderahn klagenn.
| Seite S. 323|
Alle liggende gruͤnde, stande erue vnnd tinse de dem gerichte dingplichtigh syn,
schullen vhor gerichte tho rechter dingtidtdages verlathen werdenn, nha jnholde deß
echtendinges.
Wen ein borger dem andern erue efte tins vhor gerichte vpledt vnd ohme deß nicht geweren
kan, de brickt dem gerichte soͤstich ß nie.
Ock wen ein borger dem andern erue effte tins vorlathen wil, schuͤllen se beide
personligk vhor dem gerichte erschienen, jdth were denne dath jdt echte noidt benehme vnd wen
he krank were: so mach he eynen fulmechtigen maken vhor den richteheren vnd voͤgeden.
Wen solcke vplatinge geschuͤth, so findth de vogedt, me schal jdt holden veir weken:
hefft dar whe jnthoredende, de moidt jd doin bynnen veir weken. Vnd de vogedt frageth
opentlig vth dem gerichte, whur vnd an wes huse de tins sy vnd wur dath erue belegen iß.
Szo dar whey jnsprake dede vnd der jnsprake nicht fulkomenn konde, de brickt jn dath
gerichte soͤstich schillinge nie.
De jnsprake schal he fordern jn jhar vnd dage nha vthwißinge vnses stadtrechts.
De vorsethen tynse schal me manen vp de were nha vthwyßinge vnses stadtrechtes.
Wen tinse vorkoifft werden an den huͤsen, vnd de besytter doin wil dar vhor wat ein
ander, ßo iß de besytther de negeste, wen he dath vhor ßick beholdenn will.
De koiper is vorplichteth dem besytter des huses tho seggende by synen eyden, who duͤr
he den tinß gekoifft hefft, who jdth ohme de besytter nicht vorlathenn will.
Welck borger effte gast syck vhor gerichte tho den eyden bode, vnd me deß vulkomenn
koͤnde dath he syck mith vnrechte dartho geboden hedde, de brickth dem gerichte lx ß nige.
Welck borger effte gast eynen meynen eydth schwore, vnd me ohme deß mith loffwerdigen
thuͤgen ouerthuͤgen konde, dem schal me afhawen beyde fynger vnd schal der stadth
enberenn.
Eyn frowe de schwanger iß mach me nicht drengen tho dem eyde, se ßy denne ersten van dem
natuͤrlicken bande enthleddiget. Iß ße ock in den soß weken, so mach me ohr de tidth ouer
nicht ghan tho der were. Duͤth jß stedes thouoren ock ßo geholden worden.
Wen eyn borger den andern vhor gerichte beklageth effte suͤst vmme eyne summa geldes
anlangeth, vnd de beklagede van dem kleger scheideth vnd ohme dath geldth geue vnd wil dem
kleger nicht tho jha edder tho neyn stan, vnd de beklagede will hernhamals dath ßuͤlffte
geldth van dem borger wedder mith rechte fordern: dath mach vnd schall nicht synn.
Hefft ouerst de beclagede tho dem kleger jennige ander ansprake, de mach he fordern.
Welk borger den andern beklaget vhor gerichte vmme eyne summa geldes efte suͤnst, vnd
de beclagede bekenth jnth gerichte dath he den summen geldes entfangen hedde, he hedde ouerst
| Seite 324| dem kleger ßodans
wedder betalt: dath moidth he bewiesen vnd mach dath mith synem eide nicht beholdenn.
Offt whe klagede nha der doden handth vnd syne klage vhor gerichte nha der doden handth
bewiesen scholde, darmith schal jdt geholden werden nha vthwiesynge vnses stadtrechtes.
Whe den schadenn will mahnen, de moidth denn schaden bewiesenn.
Welck man ein hergewede fordern wil, vnd dath gerichte der fruͤndschop nicht bekennich
yß, ßo schal de dath herwede thein wil de sybsschop bewiesen, vnd schal dath suͤlfdarde
thon heilligen schweren, dath he de negiste vnd oldeste schwerdtmage sy vnd neyn neger.
Wen eyn knecht hir deinde dem ein hergewede angestoruen, vnd syne sybschop bewiesen
koͤnde wy vorsteith, de mach dath thein, ouerst de dridde penning blifft by dem gerichte.
Wen ein man vorsterueth vnd ein herwede hinder ßick ledth, vnd dem dat hergewede van
rechts wegen geboͤren wolde wonde ahn der stede dar me jd nicht hen en geue, vnd ein ander
vnser borger dem euenbordigh were: de moͤchte dath hergewede thein. Is de ohme nicht
euenbordigh, ßo mach he jdt nicht thein.
De erßame radth suͤeth vhor rechtmetich vnd schicklick ahn, dath de richteheren vnd
voͤgede de ordel ßuͤluest gefunden vnd gefelleth, also de by vnd vmmestande borger myth
ordel tho findende vnd jnthobringende vorschoneth hedden.
Radth, radesschworen, gyldemestere vnd hoͤuetluͤde hebben eyndrechtichlicken
bewilligeth vnd vorlathen, dath nhw henforth de voͤgede vnnd richteheren de ordell
ßuͤluest fellen vnnd vthspreken schuͤllen. Actum vp dem Nigenstadt rathhuse sonnauendes
nha dem sondage Inuocauit anno xv/c/ vnnd jmme drevnddruͤttigstenjhare.
Szo jemandth ßick vam vndergerichte vhor den gemeinen radth beroipt vnd jnn der sake
vnrecht befunden werdth: js de sake vnder v marck schal dem vndergericht jn iij ß nie to
broke verfallen syn. js de sake ouer v marck schal dem vndergericht x ß nie to broke
verfallen syn. js de sake bouen c guͤlden schal dem vndergericht lx ß nie to broke
verfallen syn.
Wer ßick auer vam vndergerichte ahn den gemeynen radth beroipt, de schall de klage vnd
anthworde thosampt dem gesproken ordel schriftlick thom negesten gerichtsdage vhor den
erbaren rath bringen, by vorlust der sake.