
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>Semantic annotation of the manuscript Köln, Historisches Archiv der Stadt Köln,
               Best. 7004, 27</title>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition>Semantic annotation of the manuscript Köln, Historisches Archiv der Stadt Köln,
               Best. 7004, 27</edition>
        <editor>
          <forename>Astrid</forename>
          <surname>Böhm</surname>
        </editor>
        <principal>
          <forename>Helmut W.</forename>
          <surname>Klug</surname>
        </principal>
        <funder ref="https://www.fwf.ac.at/">FWF I 3614</funder>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <publisher>
          <ref target="https://informationsmodellierung.uni-graz.at"></ref>
          <orgName ref="http://d-nb.info/gnd/1137284463">ZIM-ACDH, Universität Graz</orgName>
        </publisher>
        <authority>
          <ref target="https://informationsmodellierung.uni-graz.at"></ref>
          <orgName ref="http://d-nb.info/gnd/1137284463">Zentrum für Informationsmodellierung -
                  Austrian Centre for Digital Humanities, Karl-Franzens-Universität Graz</orgName>
        </authority>
        <distributor>
          <ref target="https://gams.uni-graz.at"></ref>
          <orgName>GAMS - Geisteswissenschaftliches Asset Management System</orgName>
        </distributor>
        <availability>
          <licence n="text" target="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0">Creative
                  Commons BY 4.0</licence>
          <licence n="facsimile" target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">Creative Commons BY-NC-SA 4.0 </licence>
        </availability>
        <date when="2021-04-29"></date>
        <pubPlace>Graz</pubPlace>
        <idno type="PID">o:corema.k1.recipes</idno>
        <ref target="context:corema" type="context"></ref>
        <ref target="context:corema.recipes" type="context"></ref>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <country>Deutschland</country>
            <settlement>Köln</settlement>
            <institution ref="http://historischesarchivkoeln.de/de/">Historisches Archiv der
                     Stadt Köln</institution>
            <idno>Best. 7004, 27</idno>
            <altIdentifier type="abbr">
              <idno>K1</idno>
            </altIdentifier>
            <altIdentifier>
              <idno>vormals Gymnasialbibliothek GB 4° 27</idno>
            </altIdentifier>
          </msIdentifier>
          <msContents>
            <textLang ana="manuscript">
              <lang ana="main" n="Q704841">West Central German</lang>
              <lang ana="main" n="Q1163234">Medieval Latin</lang>
            </textLang>
          </msContents>
          <physDesc>
            <objectDesc form="composite-Manuscript">
              <supportDesc>
                <extent>
                  <measure type="leavesCount" unit="leaf">62</measure>
                  <dimensions type="block" unit="mm">
                    <height>195</height>
                    <width>135</width>
                  </dimensions>
                </extent>
                <foliation>
                  <ab type="completeness">Mit arabischen Ziffern durchgezählt.<lb></lb>
                              Allerdings fehlen Bl. 9-12, ohne dass Textverlust damit
                              einherginge;<lb></lb> da keine Blätter herausgetrennt worden zu sein
                              scheinen (vgl. die Lagenbeschreibung), bleibt nur der Schluss, dass
                              bei der Paginierung ein Fehler unterlief.</ab>
                </foliation>
                <collation>
                  <formula style="chroust">IV^8 - 1 + V^23(^19) + VI^36(^32) + V^46(^42) +
                              V - 1^55(^51)-1 + 1^56(^52) + V^66(^62).</formula>
                  <ab>Auf ein Quaternio folgt ein Quinternio, dem das erste Blatt
                              fehlt:<lb></lb> Vor fol. 13 fehlt ein Blatt; fol. 13 ist an den Falz eines
                              weiteren abgeschnittenen Blatts geklebt;<lb></lb> es schließen sich ein
                              Sexternio und zwei Quinternionen an, deren letztem das letzte Blatt
                              fehlt.<lb></lb> Vom darauffolgenden letzten Quinternio ist das erste Blatt
                              abgetrennt (dessen Falz ist noch vorhanden) und durch ein
                              eingebundenes Einzelblatt (fol. 56) ersetzt.<lb></lb> Ein zwischen Bl. 6-7
                              eingebundenes Querblatt ist herausgerissen;<lb></lb> der verbliebene Rest
                              lässt erkennen, dass auf dem Blatt ausgelassener Text (zu Rezept Nr.
                              51) nachgetragen war, auf den ein Verweiszeichen auf Bl. 7r hindeutet.
                           </ab>
                </collation>
                <condition>
                  <desc>Gut erhaltenes Papier.</desc>
                  <material xml:lang="de">Papier</material>
                  <material xml:lang="en">paper</material>
                  <watermark xml:id="Lilie">Zum einen ein Wappenschild mit zwei Lilien
                              übereinander (nicht bei Briquet) sowie zum andern ein Wappenschild mit
                              nur einer Lilie (in etwa ähnlich Briquet Nr. 1741). </watermark>
                </condition>
              </supportDesc>
              <layoutDesc>
                <layout columns="1">
                  <p ana="textblock">einspaltig</p>
                  <p ana="lines">durchschnittlich 36 Zeilen</p>
                  <p ana="text">Die Überschriften bzw. ersten Zeilen vor allem der
                              recto-Seiten sind zum Teil durch Beschnitt beschädigt.</p>
                </layout>
              </layoutDesc>
            </objectDesc>
            <handDesc hands="1">
              <handNote ana="1">Mit schwarzer Tinte in einer gut lesbaren <term>gotischen
                           Buchschrift-Bastarda</term> geschrieben.</handNote>
            </handDesc>
            <scriptDesc facs="fol. 1r-30v" resp="Astrid Böhm">
              <scriptNote>
                <desc>allgemeine Beobachtung</desc>
                <p>Struktur: Rezepte und Überschriften abgesetzt, Auszeichnungsschrift,
                           Überschrift teils unterstrichen</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Duktus</desc>
                <p>sorgfältige Hand</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Leitbuchstabe &lt;a&gt;</desc>
                <p>einstöckiges &lt;a&gt;</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Leitbuchstabe &lt;l&gt;</desc>
                <p>mit Schlaufe</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Leitbuchstabe &lt;g&gt;</desc>
                <p>geschlossene Punze und meist geschlossene Schlaufe unten</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Leitbuchstabe &lt;e&gt;</desc>
                <p>fast bis ganz geschlossene Punze</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Leitbuchstabe &lt;m&gt;, &lt;n&gt;</desc>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Langschäfte &lt;b&gt;, &lt;d&gt;, &lt;h&gt;, &lt;k&gt;,
                           &lt;l&gt;</desc>
                <p>&lt;b&gt;, &lt;d&gt; mit und ohne Schlaufe; &lt;h&gt;, &lt;k&gt;,
                           &lt;l&gt; mit Schlaufe</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>&lt;f&gt;, Schaft-s Unterlänge</desc>
                <p>normale Unterlänge</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Verschiedene r-Formen</desc>
                <p>gerades &lt;r&gt;, vereinzelt rundes &lt;r&gt; (v. a. in
                           Auszeichnungsschrift der Überschriften)</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Verschiedene z-Formen</desc>
                <p>geschwänztes &lt;z&gt;</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Bögen/Unterlänge von &lt;h&gt;, &lt;y&gt; und geschwänztem
                           &lt;z&gt;</desc>
                <p>‚normale‘ Unterlänge</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Verwendung von Schaft-s und rundem &lt;s&gt;</desc>
                <p>Schaft-s: initial + medial; rundes &lt;s&gt;: final</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Verwendung von geradem und rundem &lt;d&gt;</desc>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>i-Markierung</desc>
                <p>i-Punkt unregelmäßig, punktförmig</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Besonderheiten anderer Grapheme</desc>
                <p>Schlaufen-w/</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Zahlzeichen</desc>
                <p>römische Ziffern/lat. Buchstaben</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Majuskeln (Verwendung)</desc>
                <p>Majuskeln als Satzanfang, Hervorhebung</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Verzierungen</desc>
                <p>fol. 22v, 23r, Nota-Händchen am Seitenrand</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Rubrizierung</desc>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Diakritika</desc>
                <p>Trema über &lt;y&gt;; &lt;e&gt; über &lt;o&gt;, &lt;u&gt;</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Abbreviaturen</desc>
                <p>Kürzungsstrich, Kürzungshaken</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Interpunktion</desc>
                <p>spärlicher Einsatz von Virgel </p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Terminatoren</desc>
                <p>tildenförmig am Zeilenende, doppelpunktförmig nach/vor Überschriften</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Worttrennung</desc>
                <p>Strich, Doppelstrich</p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Korrekturen</desc>
                <p>Streichungen/Schwärzungen/Rasur/Bleichung, Unterstreichungen, Einfügungen
                           interliniear/marginal, sehr sorgfältige Markierung mittels
                           unterschiedlicher Einweisungszeichen </p>
              </scriptNote>
              <scriptNote>
                <desc>Offensichtliche Schreiberwechsel</desc>
              </scriptNote>
            </scriptDesc>
            <bindingDesc>
              <binding corresp="#Einband">
                <condition>Der Einband ist neu; vom ursprünglich grünen Schnitt sind noch
                           Spuren erhalten.</condition>
              </binding>
            </bindingDesc>
          </physDesc>
          <history>
            <origin>
              <origDate>
                <date notAfter="1600" notBefore="1450" xml:lang="de">2. Hälfte 15. Jh.
                           (Menne/Ehlert), 16. Jh. (Finger et al.)</date>
                <date xml:lang="en">2nd half of 15th c. (Menne/Ehlert); 16th c. (Finger et
                           al.)</date>
              </origDate>
              <note>Die Kataloge weisen von einander abweichende Angaben zur Datierung der
                        Handschrift auf.<lb></lb> Während Menne, der 1931 und 1937 die deutschen
                        Handschriften des Stadtarchivs beschrieb, die Handschrift in die 2. Hälfte
                        des 15. Jahrhunderts datierte, geben Finger et al. 1993 ohne Begründung das
                        16. Jahrhundert als Entstehungszeit an.<lb></lb> Eine sichere Datierung anhand
                        der Wasserzeichen oder dem Inhalt der Handschrift zu entnehmender Indizien
                        ist leider nicht möglich.<lb></lb>Ehlert schließt sich aufgrund des
                        Schriftbildes eher die Einschätzung Mennes an.</note>
              <origPlace>
                <placeName xml:lang="de">Entstehungsort unbekannt</placeName>
                <placeName xml:lang="en">place of origin unknown</placeName>: aufgrund der
                        sprachlichen Merkmale westmitteldeutscher Raum anzunehmen</origPlace>
            </origin>
            <provenance>Die Signatur verweist auf ihre Provenienz aus der Sammlung der
                     ehemaligen Gymnasialbiblioihek, in der die Bestände der Ende des 18.
                     Jahrhunderts aufgelösten Kölner Klöster und Gymnasien zusammengefasst
                     wurden.<lb></lb> Um 1800 wurde diese Gymnasialbibliothek der kurz zuvor von der
                     französischen Departementsverwaltung gegründeten Ecole centrale (Zentralschule)
                     zur Verfügung gestellt.</provenance>
          </history>
          <msPart ana="cooking_recipes" n="1r-30v">
            <head>Küchenmeisterei</head>
            <msContents>
              <textLang>
                <lang ana="main" corresp="cg" n="Q690982">West Central German</lang>
              </textLang>
              <msItem corresp="#cooking" xml:id="k1.1r-30v.1">
                <locus ana="folio">1r-30v</locus>
                <title>Kochrezepte</title>
              </msItem>
            </msContents>
          </msPart>
          <msPart n="31r-34v">
            <msContents>
              <textLang>
                <lang ana="main" n="Q1163234">Medieval Latin</lang>
              </textLang>
              <msItem corresp="#med_pharm" xml:id="k1.31r-34v.2">
                <locus ana="folio">31r-34v</locus>
                <title>Rezepte gegen die Pest</title>
              </msItem>
            </msContents>
          </msPart>
          <msPart n="34v-49r">
            <msContents>
              <textLang>
                <lang ana="main" n="Q1163234">Medieval Latin</lang>
              </textLang>
              <msItem corresp="#med_pharm" xml:id="k1.34v-49r.3">
                <locus ana="folio">34v-49r</locus>
                <title>Rezept</title>
                <note>fol. 35r-49r leer</note>
              </msItem>
            </msContents>
          </msPart>
          <msPart n="50r-66r">
            <msContents>
              <textLang>
                <lang ana="main" n="Q1163234">Medieval Latin</lang>
              </textLang>
              <msItem corresp="#house" xml:id="k1.50r-66r.4">
                <locus ana="folio">50r-66r</locus>
                <title>Traktat über Bienenzucht, Honig und Wachs</title>
                <note>fol. 56v + 62v leer</note>
              </msItem>
            </msContents>
          </msPart>
          <msPart n="66v">
            <msContents>
              <msItem corresp="#leer" xml:id="k1.66v.5">
                <locus ana="folio">66v</locus>
                <title>leer</title>
              </msItem>
            </msContents>
          </msPart>
        </msDesc>
        <listBibl type="catalogues">
          <biblStruct corresp="http://zotero.org/groups/2455111/items/RH3I2A3Q" type="journalArticle" xml:id="Menne1937">
            <analytic>
              <title level="a">Deutsche und niederländische Handschriften</title>
              <author>
                <forename>Karl</forename>
                <surname>Menne</surname>
              </author>
            </analytic>
            <monogr>
              <title level="j">Mitteilungen aus dem Stadtarchiv von Köln</title>
              <imprint>
                <biblScope unit="volume">Heft 10, Abt. 1, Teil 2</biblScope>
                <biblScope unit="issue">Die Handschriften des Archivs</biblScope>
                <date>1937</date>
                <note type="url">http://bilder.manuscripta-mediaevalia.de/hs//kataloge/HSK0724.htm</note>
              </imprint>
            </monogr>
            <citedRange unit="page">440-441</citedRange>
            <note type="display">Menne, K. (1937) ‘Deutsche und niederländische
                     Handschriften’, <hi rend="italic">Mitteilungen aus dem Stadtarchiv von
                        Köln</hi>, Heft 10, Abt. 1, Teil 2 (Die Handschriften des Archivs), cf. pp.
                     440-441. Available at: <ref target="http://bilder.manuscripta-mediaevalia.de/hs//kataloge/HSK0724.htm">http://bilder.manuscripta-mediaevalia.de/hs//kataloge/HSK0724.htm</ref>.
                  </note>
          </biblStruct>
          <biblStruct corresp="http://zotero.org/groups/2455111/items/Q3AIAUB4" type="webpage" xml:id="zoteroItem_Q3AIAUB4">
            <analytic>
              <title level="a">Handschriftencensus | Köln, Hist. Archiv der Stadt, Best. 7004
                        (GB 4°) 27</title>
            </analytic>
            <monogr>
              <title level="m">Handschriftencensus</title>
              <imprint>
                <date>2010</date>
                <note type="accessed">2020-10-12T14:45:47Z</note>
                <note type="url">https://handschriftencensus.de/12975</note>
              </imprint>
            </monogr>
            <note type="display">
              <hi rend="italic">Handschriftencensus | Köln, Hist. Archiv der Stadt, Best.
                        7004 (GB 4°) 27</hi> (2010) <hi rend="italic">Handschriftencensus</hi>.
                     Available at: <ref target="https://handschriftencensus.de/12975">https://handschriftencensus.de/12975</ref> (Accessed: 12 October 2020).
                  </note>
          </biblStruct>
        </listBibl>
        <listBibl type="transcriptions">
          <biblStruct corresp="http://zotero.org/groups/2455111/items/9EQ9R7ZV" type="book" xml:id="Ehlert2010">
            <monogr>
              <title level="m">Küchenmeisterei. Edition, Übersetzung und Kommentar zweier
                        Kochbuch-Handschriften des 15. Jahrhunderts. Solothurn S 490 und Köln,
                        Historisches Archiv GB 4° 27. Mit einem reprographischen Nachdruck der
                        Kölner Handschrift</title>
              <idno type="ISBN">978-3-631-59580-0</idno>
              <author>
                <forename>Trude</forename>
                <surname>Ehlert</surname>
              </author>
              <imprint>
                <pubPlace>Frankfurt a. M. [u.a.]</pubPlace>
                <publisher>Lang</publisher>
                <date>2010</date>
              </imprint>
            </monogr>
            <series>
              <title level="s">Kultur, Wissenschaft, Literatur - Beiträge zur
                        Mittelalterforschung. 21.</title>
            </series>
            <note type="display">Ehlert, T. (2010) <hi rend="italic">Küchenmeisterei. Edition,
                        Übersetzung und Kommentar zweier Kochbuch-Handschriften des 15.
                        Jahrhunderts. Solothurn S 490 und Köln, Historisches Archiv GB 4° 27. Mit
                        einem reprographischen Nachdruck der Kölner Handschrift</hi>. Frankfurt a.
                     M. [u.a.]: Lang (Kultur, Wissenschaft, Literatur - Beiträge zur
                     Mittelalterforschung. 21.). </note>
          </biblStruct>
        </listBibl>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
  </teiHeader>
  <facsimile>
    <surface start="#K1_001r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_001r.jpg" xml:id="IMG.001r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_001v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_001v.jpg" xml:id="IMG.001v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_002r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_002r.jpg" xml:id="IMG.002r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_002v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_002v.jpg" xml:id="IMG.002v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_003r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_003r.jpg" xml:id="IMG.003r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_003v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_003v.jpg" xml:id="IMG.003v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_004r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_004r.jpg" xml:id="IMG.004r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_004v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_004v.jpg" xml:id="IMG.004v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_005r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_005r.jpg" xml:id="IMG.005r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_005v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_005v.jpg" xml:id="IMG.005v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_006r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_006r.jpg" xml:id="IMG.006r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_006v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_006v.jpg" xml:id="IMG.006v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_007r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_007r.jpg" xml:id="IMG.007r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_007v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_007v.jpg" xml:id="IMG.007v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_008r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_008r.jpg" xml:id="IMG.008r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_008v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_008v.jpg" xml:id="IMG.008v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_013r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_013r.jpg" xml:id="IMG.013r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_013v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_013v.jpg" xml:id="IMG.013v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_014r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_014r.jpg" xml:id="IMG.014r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_014v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_014v.jpg" xml:id="IMG.014v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_015r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_015r.jpg" xml:id="IMG.015r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_015v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_015v.jpg" xml:id="IMG.015v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_016r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_016r.jpg" xml:id="IMG.016r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_016v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_016v.jpg" xml:id="IMG.016v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_017r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_017r.jpg" xml:id="IMG.017r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_017v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_017v.jpg" xml:id="IMG.017v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_018r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_018r.jpg" xml:id="IMG.018r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_018v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_018v.jpg" xml:id="IMG.018v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_019r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_019r.jpg" xml:id="IMG.019r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_019v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_019v.jpg" xml:id="IMG.019v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_020r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_020r.jpg" xml:id="IMG.020r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_020v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_020v.jpg" xml:id="IMG.020v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_021r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_021r.jpg" xml:id="IMG.021r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_021v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_021v.jpg" xml:id="IMG.021v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_022r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_022r.jpg" xml:id="IMG.022r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_022v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_022v.jpg" xml:id="IMG.022v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_023r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_023r.jpg" xml:id="IMG.023r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_023v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_023v.jpg" xml:id="IMG.023v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_024r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_024r.jpg" xml:id="IMG.024r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_024v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_024v.jpg" xml:id="IMG.024v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_025r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_025r.jpg" xml:id="IMG.025r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_025v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_025v.jpg" xml:id="IMG.025v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_026r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_026r.jpg" xml:id="IMG.026r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_026v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_026v.jpg" xml:id="IMG.026v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_027r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_027r.jpg" xml:id="IMG.027r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_027v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_027v.jpg" xml:id="IMG.027v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_028r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_028r.jpg" xml:id="IMG.028r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_028v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_028v.jpg" xml:id="IMG.028v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_029r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_029r.jpg" xml:id="IMG.029r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_029v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_029v.jpg" xml:id="IMG.029v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_030r">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_030r.jpg" xml:id="IMG.030r"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#K1_030v">
      <graphic url="Koeln_hist_Archiv_Best_7004_27_030v.jpg" xml:id="IMG.030v"></graphic>
    </surface>
    <surface start="#">
      <graphic url="cutouts/k1.jpg" xml:id="CUTOUT"></graphic>
    </surface>
  </facsimile>
  <text>
    <body xml:space="preserve"> <div> <pb n="001r" xml:id="K1_001r"></pb> <title ana="chapter" corresp="#k1.1 #k1.2 #k1.3 #k1.4 #k1.5 #k1.6 #k1.7 #k1.8 #k1.9 #k1.10 #k1.11 #k1.12 #k1.13 #k1.14 #k1.15 #k1.16 #k1.17 #k1.18 #k1.19 #k1.20 #k1.21 #k1.22 #k1.23 #k1.24 #k1.25 #k1.26 #k1.27 #k1.28 #k1.29 #k1.30 #k1.31 #k1.32 #k1.33 #k1.34 #k1.35 #k1.36 #k1.37 #k1.38 #k1.39 #k1.40 #k1.41 #k1.42 #k1.43 #k1.44 #k1.45 #k1.46 #k1.47 #k1.48 #k1.49 #k1.50 #k1.51 #k1.52 #k1.53 #k1.54" key="">Das Irst van fasten spiesz</title> <ab n="1" type="recipe" xml:id="k1.1" xml:lang="de-x-enh">Item wiltu <title key="Fish, how to boil"><ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> wol sieden</title> Mach dir vnder eyn guets risch <tool commodity="Q177257" en="ember">fueer</tool> an <tool ana="exclusion" commodity="Q130768" en="smoke">rouech</tool> Vnd wan die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q11801583" en="fish bone">groit</ingredient> an spolczen so haben sie gnueg Schueme sie schon Vnd mach sy ab zcu rechter moisz mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Versuch sie woil Vnd truck sie dan mit <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> ab Vnd legk In tracken ader nasz Wiltu sie trucken fur tragen So streue ein teil guten gestossen <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingwer</ingredient> dar vff </ab>
 <ab n="2" type="recipe" xml:id="k1.2" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fish sausage"><dish commodity="Q131419" en="sausage">Wurst</dish> van <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fischen</ingredient></title> Schuep sie vnd hack sie klein Stoisz sie In eyn <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel stein</tool> Thue <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertz</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> dar zcu Fulle die <ingredient commodity="Q9639" en="intestine">derme</ingredient> vnd sueed sie ab als <ingredient ana="comparison" commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Mach eyn <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gelb</ingredient> <dish commodity="Q0" en="pfeffer">pefferlin</dish> dar vber </ab>

 <ab n="3" type="recipe" xml:id="k1.3" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fish pastry"><dish commodity="Q13276" en="cake">kuchen</dish> van <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fischenn</ingredient> machen</title> Bereit sie woil wilcherley sie sin Foech den <ingredient commodity="Q107246606" en="fish blood">sweisz</ingredient> vf vnd loisz die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q11801583" en="fish bone">groid</ingredient> ab behalt <ingredient commodity="Q5454629" en="fish head">houebt</ingredient> vnde <ingredient commodity="Q107246611" en="fish tail">zagel</ingredient> vnd das <ingredient commodity="Q107246607" en="fish guts">Ingeweit</ingredient> wirf die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q64386" en="gallbladder">gallen</ingredient> vsz Dan nem dy <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> vnd hack sie klein vngesoten rohe Stosz woil Im <tool commodity="Q45778" en="mortar">morselstein</tool> Thue <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> <ingredient commodity="Q10978" en="grape">winper</ingredient> vnd gute <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertz</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q72827" en="lard">Smaltz</ingredient> dar vnder Das back woil vnd mach das In ein <dish commodity="Q178359" en="sauce">czisennlein</dish> mit gereben <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">leckuchen</ingredient> so ists bereit <ab n="1" subtype="subrecipe" type="recipe" xml:id="k1.3.sub.1" xml:lang="de-x-enh"><title key="Fish Furhes" type="none"></title>Das ander van den <ingredient commodity="Q5454629" en="fish head">fischen houpt</ingredient> <ingredient commodity="Q11801583" en="fish bone">groid</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q107246607" en="fish guts">In gerisch</ingredient> dar vsz mach ein vor essen schon gesoten In <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Ab gemacht mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd geg</ab> Das sin zcwey gar hobsch essen</ab>

 <ab n="4" type="household" xml:id="k1.4" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fish, how to preserve"><ingredient commodity="Q600396" en="fish">Fische</ingredient> lange frisch zcu haltenn</title> Lege sie In ein <tool commodity="Q10289" en="barrel">veszlin</tool> ader erden <tool commodity="Q2366864" en="cooking pot">toippen</tool> vnd gueß darvff guten <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">esszig</ingredient> vnd legk <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> dar an Begrab das In ein grueb van frischer erden Wan thue der <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> vsz nympst So gueß alwege frischen <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> dar an vnd tecke das wol widder zcu so blibt isz lange zcyt frisch</ab>

 <pb n="001v" xml:id="K1_001v"></pb> <ab n="5" type="dietetics" xml:id="k1.5" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fish, dietetics" type="none"></title>Item <ingredient commodity="Q600396" en="fish">Fisch</ingredient> <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebs</ingredient> vnd allerley <ingredient commodity="Q3314483" en="fruit">obisz</ingredient> Vnd ouch <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> ist kalter natuer vnd <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> Muesz man mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> abtemperiren Aber krancker luede natur bedarff <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> vnd vil <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> nit</ab>

 <ab n="6" type="dietetics" xml:id="k1.6" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Dietetics, man of cold nature" type="none"></title>Item Einen mentschen van kalter natuer den verterbt alles das do kalt ist vnd schlymig als <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> ye vetter ye scheidelicher he mache sie ader bereit sie wie wol er wil Isset er dan <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fische</ingredient> vnd trincket dan dar zcu <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> So befellet Ine der kalte sichtag Also ouch zcehe vnd gemachte <ingredient commodity="Q282" en="wine">wyn</ingredient> brengen den toid</ab>

 <ab n="7" type="recipe" xml:id="k1.7" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Freshwater crayfish, how to boil"><ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Creps</ingredient> zcu Sieten</title> Thu in einen <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> vnd verdeck sie wol Gusz <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> ader <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> dar ane vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> sie Mache auch ein <tool commodity="Q177257" en="ember">fueher</tool> steds dar vnder vnd wan sie roit werden so haben sie gnueg Die sal man heisz fuer tragen In verdecktenn <tool commodity="Q153988" en="bowl">schuszlin</tool></ab>

 <ab n="8" type="dietetics" xml:id="k1.8" xml:lang="de-x-enh"><title key="Fish, and milk, dietetics" type="none"></title> Item wer <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> ist der hute sich vor <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> zcu essen vnd zcu trincken</ab>

 <ab n="9" type="recipe" xml:id="k1.9" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Freshwater crayfish pastry"><dish commodity="Q13276" en="cake">kuechen</dish> Van <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crepsen</ingredient> zcu machen</title> Sueed sie mit <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd schele sie schon Nym die <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">Scheren</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q107246480" en="crayfish tail">Swentz</ingredient> vsz <ingredient commodity="Q36465" en="flour">Mele</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertz</ingredient> Hacke das vil schon Bestrich dy hende Inwendig mit <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honygk</ingredient> vnd welger die <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchlin</dish> zcuesamen <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Gilbe</ingredient> einen <ingredient commodity="Q29493" en="batter">teig</ingredient> vnd zcuch die <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchlin</dish> durch back sie bruen vnd gibs trocken ader In eym <dish commodity="Q178359" en="sauce">Zcisenlin</dish> So man etc. So man sie trucken gibt so besehe sie mit <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zcueker</ingredient> schon</ab>

 <ab n="10" type="recipe" xml:id="k1.10" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fish aspic, from big fish">Ein Meisterlich <dish commodity="Q837480" en="aspic">Galrad</dish> vber <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> als <ingredient commodity="Q83363028" en="salmon">Salmen</ingredient> vnd ander groisz <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient></title> Mach die zue guten stuecken Spisze ye zcwey ader dry stucke In ein <tool commodity="Q1323569" en="skewer">hueltzen spisz</tool> vnd sueed sy also ab mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertzen</ingredient> <pb n="002r" xml:id="K1_002r"></pb> behalt die <ingredient commodity="Q67859398" en="fish broth">bruee</ingredient> als vor geschreben stehit behe das <ingredient commodity="Q7802" en="bread">broid</ingredient> vnd thue Im als vor Wuerd die <dish commodity="Q837480" en="aspic">galreid</dish> zcu thuenne So nym <ingredient commodity="Q2370943" en="bay leaf">lorber bletter</ingredient> oder die <ingredient commodity="Q107263040" en="bay shell">schalen</ingredient> oder vf ein halb <ingredient commodity="Q107263038" en="bay berry">lorber</ingredient> Vnd stoesz sie mit dem gebeten <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brode</ingredient> mit der <ingredient commodity="Q67859398" en="fish broth">fisch bruee</ingredient> Trib das durch vnd temperire isz Versuch isz abs recht abgemacht sie von <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Legk dan die <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> stuck Inne vnd schued die <dish commodity="Q837480" en="aspic">galrad</dish> vber vnd loisz gestehen Wiltu so sehe aber <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingberr</ingredient> dar vber ader <ingredient commodity="Q28165" en="cinnamon">Cinamonj</ingredient> ader <ingredient commodity="Q1882876" en="mace">Macis</ingredient></ab>

 <ab n="11" type="recipe" xml:id="k1.11" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fish aspic, how to coagulate in summer">Gesultzet <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fische</ingredient></title> Im Somer wan sie nit gern bestehen wan due die <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> bereitest So behalt den <ingredient commodity="Q107246606" en="fish blood">sweisz</ingredient> <ingredient commodity="Q5454665" en="fish scale">Schueppen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11801583" en="fish bone">groid</ingredient> Thue isz In eynen <tool commodity="Q15711817" en="pot">haffen</tool> vnd sueed isz ab mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Schueme isz schon vnd schued isz In einen <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> Stoisz isz wol vnd slags durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">thuch</tool> mit siner eigen <ingredient commodity="Q67859398" en="fish broth">brue</ingredient> da mit isz gesoden ist Ein <ingredient commodity="Q2370943" en="bay leaf">Lorberblad</ingredient> dar Inne gestossen vnd mit durch getribben so gestehit isz Legk die <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> Inn als vil du wilt <tool commodity="Q153988" en="bowl">schuszelnn</tool> machen so sie schon gesotten sin Nym dan die <ingredient commodity="Q67859398" en="fish broth">fisch brue</ingredient> vnd die <ingredient commodity="Q107246608" en="fish scale broth">schuepen brue</ingredient> thue dar vnder mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd allen dingen versuech was gebricht van <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">esszig</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">gewurtz</ingredient> Im gesmack Loisz isz In <tool commodity="Q127666" en="pan">phannen</tool> erwellen eynen wall vnd schued isz dan vber die <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> Loisz erkalten Im lueft vnd setz sie dan Inne Wiltu so straue <ingredient commodity="Q184357" en="almond">mandeln</ingredient> ader <ingredient commodity="Q10978" en="grape">winperr</ingredient> dar vf Das thu biezciten ehir sie halber bestehen</ab>

 <ab n="12" type="recipe" xml:id="k1.12" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Freshwater crayfish aspic">Gesultzet <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebs</ingredient> zcu machen</title> Ein hoifflichs verdeuewelichs essen Sueed die <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Creps</ingredient> mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> ab vnd schele die <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">scheren</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q107246480" en="crayfish tail">zcagel</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q96756338" en="crayfish neck">helse</ingredient> behalt das ander <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertz</ingredient> <pb n="002v" xml:id="K1_002v"></pb> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> Isz besondern Nue mache dy <ingredient commodity="Q1787022" en="crayfish broth">bruee</ingredient> ab also Nym <ingredient commodity="Q746136" en="berch">bersig</ingredient> die klein sin Sued sie In <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> als vil du Ire dan haben wilt ader bedarfest Schued sie vsz Vnd nym die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q64386" en="gallbladder">gall</ingredient> vsz den kopffen Nym dan die <ingredient commodity="Q107246475" en="crayfish belly">bueche</ingredient> <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">Scheren</ingredient> vnde <ingredient commodity="Q107246480" en="crayfish tail">zcagel</ingredient> Stosz sie wol In eynem <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> Zcuetrieb sie mit der <ingredient commodity="Q67859398" en="fish broth">bruee</ingredient> dar Inn sie gesoten sin durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">siech tuech</tool> Item Nym dar noch aber frisch <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">krebis</ingredient> Vnd alleyn die gescheleten <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">Scheren</ingredient> vnd ouch <ingredient commodity="Q107246480" en="crayfish tail">zcagel</ingredient> Thue sie In die durch getribben <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Creps</ingredient> In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> Erwelle si wol einen kleynen wall Mach sie ab mit guten <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzenn</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> Versuch sie was Ine gebrech Vnd loisz sie erkaltenn</ab>

 <ab n="13" type="recipe" xml:id="k1.13" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Freshwater crayfish, in a yellow crust">Ein <dish commodity="Q477248" en="pastry">gebacks</dish> von <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebissen</ingredient></title> Bereid die <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebis</ingredient> gar schon Mache ein gelbis <ingredient commodity="Q29493" en="batter">teglin</ingredient> van <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiernn</ingredient> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">abgewuertzet</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">gesaltzen</ingredient> nit zue dunne ader zcu dicke welger die <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebis</ingredient> dar Inn yedis stucklin besonderen vnd back sye Hastue nit <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eier</ingredient> So nym ein wenig <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">saffran</ingredient> dar zcue Vnd trags gebacken als warmm fuer Thu <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zucker</ingredient> dar vf</ab>

 <ab n="14" type="recipe" xml:id="k1.14" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Freshwater crayfish puree">Ein <dish commodity="Q636056" en="puree">gemueisze</dish> von <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebsen</ingredient></title> Require Guet <ingredient commodity="Q8495" en="milk">Milch</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q107262382" en="cornflower juice">kornbloemen safft</ingredient> Temperire vnd ruere das wol durch en ander Thue ouch schoen <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> dar zcue vnd temperir isz noch basz Bereit die <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebs</ingredient> woil Wirff nit dan die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q64386" en="gallbladder">gallen</ingredient> vsz dem houebt So magstu si stoissen mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> bereit oder mit <ingredient commodity="Q107262384" en="crayfish shell">schalen</ingredient> vnd alle Thu ein <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wisz broid</ingredient> dar vnder Drucks durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">thuch</tool> Machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd thu isz In das <dish commodity="Q636056" en="puree">mueszlin</dish> vor gezcworen mit <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> Temperir isz wol mit eym <tool commodity="Q81895" en="spoon">Leffel</tool> Ists vor nit abgemacht mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> so machs dan ab Ists zcu dicke So mere isz mit <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> zcu rechter <foreign xml:lang="la">Require In fine huius capituli scilicet folio 7 alia duo fercula de <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Cancris</ingredient></foreign><note xml:lang="de">Lateinischer Text am Foliorand.</note><note xml:lang="en">Latin text in folio margin.</note> <pb n="003r" xml:id="K1_003r"></pb> moisze Thu isz In ein smaltzige <tool commodity="Q127666" en="pan">phanne</tool> Loisz isz sieden als ein kinds <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish> wiltu das warm geben ye mehe gestoszner <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebs</ingredient> In dem <dish commodity="Q636056" en="puree">muesze</dish> sin ye besser zcue gueter dicke vnd wenigk <ingredient commodity="Q72827" en="lard">Smaltz</ingredient> darvff vnd ein klein frisch <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> gezcettelt Wiltu das <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish> kalt geben So sal das mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> ader <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> gemacht werden Ader die <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebs</ingredient> sullen mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> ader <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> gestoissen vnd durch getribben werdenn vnd das selbe mit eym steiblin <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mels</ingredient> ein <dish commodity="Q636056" en="puree">gemuesze</dish> gemacht vnd mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> ab bereit Dar In geleit die guten groissen <ingredient commodity="Q107246480" en="crayfish tail">Crebs swentz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">schern</ingredient> alleyn Trag fuer</ab>

 <ab n="15" type="recipe" xml:id="k1.15" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Baked pear pastry">Ein <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchen</dish> Van gebacken <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birren</ingredient></title> Require gebacken <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birnn</ingredient> wilcherley du hast Wan due dy koechen wilt so wasch vnd sueber sie schoen vsz warmem <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> Loisz sie widder truckenen Wer sie In eim <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> sueed vnd zcu <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">Figen</ingredient> leigt In ein <dish commodity="Q178359" en="sauce">Zcyselins</dish> sie helfen als <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">figen</ingredient> vnd ersprossen die gericht schon abgemacht Wil man abir <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchen</dish> darvsz machenn Schele sie schon vnd sued sie wol Stoisz In eim <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> mit <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuechen</ingredient> Gisz dar Inn <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> ader <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> so mischet isz sich schon Thu sie usz klopphe eyn frisch <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eige</ingredient> Vnd bestriche Innen die hende da mit vnd welger die <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchen</dish> woil zcue samen das kleber sie Zcuech sie ouch durch ein gelbes <ingredient commodity="Q29493" en="batter">teglyn</ingredient> Heb sie vsz mit dem <tool commodity="Q81895" en="spoon">leffel</tool> In die <tool commodity="Q127666" en="pan">phanne</tool> vnd back sie schon Sueed <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honig</ingredient> In einer <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> vnd bestrich sie do mit Das trag fuer</ab>

 <ab n="16" type="dietetics" xml:id="k1.16" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Baked pears, dietetics" type="none"></title>Item wer diszer <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">pirn</ingredient> gesoten In alle <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">Fuelle</ingredient> macht gehaben die dynten fuer <ingredient ana="comparison" commodity="Q2746643" en="fig">fygen</ingredient> vnd daueen wol</ab>

 <ab n="17" type="dietetics" xml:id="k1.17" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Baked pears, dietetics" type="none"></title>Item Solich <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">pirrnn</ingredient> vsz eynem <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> <dish commodity="Q0" en="pfeffer">pheffer</dish> zcue essen Ist ein gut armen mannes kost drocken <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> darInne gererit Das spieset wol vnd stercket den bosen magenn Abgemacht mit <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> <pb n="003v" xml:id="K1_003v"></pb> vnd lueter <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> nit dan mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient></ab>

 <ab n="18" type="recipe" xml:id="k1.18" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Morel aspic">Gesultzte <ingredient commodity="Q1129282" en="morel">moerchen</ingredient> machen</title> Hastue <ingredient commodity="Q5454675" en="fish stock">fisch bruee</ingredient> als von gesultzten <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fischen</ingredient> die ist guet Hastue der nit So machs also Require ein wenig <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> vnder enander Sueed vier klein <ingredient commodity="Q746136" en="berch">persig</ingredient> ader <ingredient commodity="Q1255331" en="isinglass">huszblosen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q2370943" en="bay leaf">lorberr</ingredient> ader die <ingredient commodity="Q2370943" en="bay leaf">bletter</ingredient> vnd trib isz durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuech</tool> Loisz isz gefallen dan sygk isz ab <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltze</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> isz ab Dan schud isz vber die selbigen <ingredient commodity="Q1129282" en="morel">moerchen</ingredient> Wiltu die <ingredient commodity="Q67859398" en="fish broth">bruee</ingredient> gele haben So thu <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">saffran</ingredient> dar Inne Loisz isz gestehen dan bestick esz man geschelten <ingredient commodity="Q184357" en="almond">mandelkern</ingredient> vnd trag isz fur Item Solch <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">Fulle</ingredient> mocht man ouch In <tool commodity="Q107262384" en="crayfish shell">krebsschalen</tool> machen ader do mit fullen</ab>

 <ab n="19" type="recipe" xml:id="k1.19" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Eel skin, stuffed with eel">Ein <ingredient commodity="Q79213588" en="eel">Oil</ingredient> zcu bereiten</title> Zcuech Im ab die <ingredient commodity="Q96756057" en="eel skin">hued</ingredient> bisz an das <ingredient commodity="Q107261745" en="eel head">houebt</ingredient> vnd snyd Ine vf Nym das <ingredient ana="exclusion" commodity="Q107261746" en="eel intestine">In gerusch</ingredient> vnd die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q64386" en="gallbladder">gallen</ingredient> vsz So hack dan <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> <ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">Salue</ingredient> <ingredient commodity="Q61923338" en="crisped mint">deuewementen</ingredient> <ingredient commodity="Q2964630" en="horse radish">Merrich</ingredient> ader ander gut <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruder</ingredient> gar klein Temperere isz mit <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> oder gutem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> das isz wol fucht sie Nym dan <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> <ingredient commodity="Q15622897" en="clove">Neglin</ingredient> wol gestossen <ingredient commodity="Q83165" en="nutmeg apple">Muescaten</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd thue isz In das gehecke Fulle den <ingredient commodity="Q79213588" en="eel">oil</ingredient> da mit vnd bestreich In vmb gar wol vnd zcuech Im die <ingredient commodity="Q96756057" en="eel skin">hud</ingredient> widder vber bisz zcue dem <ingredient commodity="Q107261747" en="eel tail">zcagel</ingredient> Leg In vf einen <tool commodity="Q96279691" en="grate">roist</tool> Loisz In broden Ader mache stucke dar vsz vnd ryhe sie an ein <tool commodity="Q1323569" en="skewer">spiszlin van holtze gemacht</tool> vnd wende Ine by dem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> vmb bisz du durch grifst So hat er sin gnueg</ab>

 <ab n="20" type="recipe" xml:id="k1.20" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Beaver tail, how to cook"><ingredient commodity="Q96756739" en="beaver tail">Byber Zceil</ingredient> vnd welsch <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> gnant</title> Sin gut gebroten vnd <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> dar vf gestreuewet vnd warm fur getragen Aber wiltu sie syden Ist gut ein <dish commodity="Q0" en="pfeffer">pheffer</dish> daer vber gemacht</ab>

 <pb n="004r" xml:id="K1_004r"></pb> <ab n="21" type="recipe" xml:id="k1.21" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Stockfish, how to cook"><ingredient commodity="Q213725" en="stockfish">Stoigkfisch</ingredient></title> Muesz man pluewen vnd erweichen Sal mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">wyn</ingredient> ader <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> gesoten sin Sin gut mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> ab bereit</ab>

 <ab n="22" type="recipe" xml:id="k1.22" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fish and stockfish, how to cook"><ingredient commodity="Q600396" en="fish">Rinfisch</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q213725" en="stockfish">bolchenn</ingredient></title> In <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> abgesoten vnd <ingredient commodity="Q207123" en="herb">krued</ingredient> darbie ader sulsen ist guet Die selben <ingredient commodity="Q600396" en="fish">visch</ingredient> vnd alle geravchte durre <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fische</ingredient> mag man In <dish commodity="Q0" en="pfeffer">pheffer</dish> geben ader neben <dish commodity="Q178359" en="sauce">suppen</dish> ader <ingredient commodity="Q207123" en="herb">krude</ingredient></ab>

 <ab n="23" type="recipe" xml:id="k1.23" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Turnip stock">Gute <dish commodity="Q178359" en="sauce">suppen</dish></title> Nym die durren <ingredient commodity="Q3916957" en="turnip stock">Rueben bruewe</ingredient> Luter sie schon mit abseigunge ader durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuch</tool> In eynen <tool commodity="Q127666" en="pan">phannen</tool> vnd wenig <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honygs</ingredient> dar Inne Machs ab mit gutenn <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Versuchs wol vnd gusz vber Du magst ein <ingredient commodity="Q107246700" en="pea stock">erbeisz bruhe</ingredient> mit besseren Vnd ouech zcu allen anderen <dish commodity="Q178359" en="sauce">suppen</dish> van gebetem <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brode</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> Thu Irberen luden <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zcucker</ingredient> dar vf vnd heiße trocken <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fische</ingredient> da by</ab>

 <ab n="24" type="recipe" xml:id="k1.24" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Cherry orsour cherry or strawberry puree">Ein <ingredient commodity="Q196" en="cherry">kirsz</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish> <ingredient commodity="Q68438267" en="sour cherry">Amerellen</ingredient> <ingredient commodity="Q68438267" en="sour cherry">wiesel</ingredient> ader <ingredient commodity="Q146684" en="strawberry">Ertberen</ingredient> Muesz etc.</title> Brich die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q134267" en="plant stem">stele</ingredient> ab vnd stosz sie In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> mit <ingredient commodity="Q40763" en="seed">kern</ingredient> vnd alle Nym <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">Figen</ingredient> <ingredient commodity="Q10978" en="grape">winber</ingredient> vf ein essen Nym <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wiesz broids</ingredient> snydden die weiche Ine <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Temperir isz durch en ander Strichs durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuech</tool> mit anderm <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Machs nit zcu dicke noch zcu duenne Thue ein steueblin <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mels</ingredient> dar Inn vnde <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> zcuerib isz gar woil Vnd dy wile isz sueed als eyn ander bru <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish> so richts ane vnd sehe luter <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> dar vff Trag isz dan also fur</ab>

 <ab n="25" type="recipe" xml:id="k1.25" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Sheep&apos;s cheese in lent">Ein fasten <dish commodity="Q1568226" en="cheese analogue">Schepkese</dish></title> Require <ingredient commodity="Q1269205" en="rice flour">Rieszmele</ingredient> durch ein <tool commodity="Q381155" en="sieve">sehib</tool> gereden Dan nym <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">mandelmilch</ingredient> oben abe vnd halt die vnderst Setz die vbersten <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">mandelmilch</ingredient> zcuem <tool commodity="Q177257" en="ember">fueer</tool> vnd thue das <ingredient commodity="Q1269205" en="rice flour">riesz mele</ingredient> darInne er dan die <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">milch</ingredient> syde bewar sie das sie nit vber gehe vnd an burne Mache dar vsz ein dicks mueszlin Schued isz dan <pb n="004v" xml:id="K1_004v"></pb> In ein fucht <tool commodity="Q153988" en="bowl">schueszlin</tool> Loisz kaltenn Snyds In stucke als wecklyn vnd legs In eyn anderr <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusselnn</tool> So nym dan die dick <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">mandelmilch</ingredient> vor behalten Gisz dar vber bestick das mit <ingredient commodity="Q184357" en="almond">mandeln</ingredient></ab>

 <ab n="26" type="kitchenTip" xml:id="k1.26" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Gilding, how to">de <ingredient commodity="Q897" en="gold">aurando</ingredient></title> Gebroden ader <dish commodity="Q477248" en="pastry">gebacks</dish> das kalt ist ader <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> ader ander vergulten Mach ein klein <ingredient commodity="Q107262143" en="honey water">honyg wasser</ingredient> bestrich die <tool commodity="Q1746570" en="metal tool">metail</tool> da mit vnd flisz das <ingredient commodity="Q897" en="gold">golt</ingredient> ader <ingredient commodity="Q1090" en="silver">silber</ingredient> dar vf also nasz Trueck isz mit <tool commodity="Q11457" en="cotton">bouemwollen</tool> zcue wo isz nit glich lyd Mache ein <tool commodity="Q107272843" en="wooden scissors">holtzeren schere</tool> da mit du das <ingredient commodity="Q897" en="gold">golt</ingredient> hebest vnd nit ruere das an mit blosser handt anders vertirbt isz</ab>

 <ab n="27" type="recipe" xml:id="k1.27" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Rice pudding with almond milk, blue">Ein Blowes <dish commodity="Q636056" en="puree">Musz</dish> von <ingredient commodity="Q184357" en="almond">Mandelnn</ingredient> vnd von <ingredient commodity="Q5090" en="rice">Riesz</ingredient></title> Stosz <ingredient commodity="Q156921" en="cornflower">korn blomen</ingredient> gar woil mit <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> Truck sie durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuech</tool> Das behalt Stosz <ingredient commodity="Q184357" en="almond">mandelnn</ingredient> vnd zcwing sie aber durch mit dem <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> so hastu ein blowe <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">milch</ingredient> Dar von mach das <dish commodity="Q636056" en="puree">musz</dish> mit <ingredient commodity="Q5090" en="rice">risz</ingredient> <ref target="#k1.25">Als hie vor von dem Schepkese</ref> Wiltu So streuwe kleyn <ingredient commodity="Q10978" en="grape">wimpere</ingredient> dar vff vnd versaltz nit vnd loisz nit an borne</ab>

 <ab n="28" type="recipe" xml:id="k1.28" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fruit puree, black">Ein Swartz <dish commodity="Q636056" en="puree">gemuesze</dish></title> Require <ingredient commodity="Q10978" en="grape">Wimpere</ingredient> <ingredient commodity="Q89" en="apple">Epphel</ingredient> <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">Birn</ingredient> gesotten ader gebroten vnd <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zuecker</ingredient> Ein wenigk <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mels</ingredient> Auch <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Das zcutrieb mit gutem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> gar woil Thu isz In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> Loisz den <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> In sieten Ruere isz woil Versuch isz vnd gibs dar</ab>

 <ab n="29" type="kitchenTip" xml:id="k1.29" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Blue, white, how to colour">Blowen <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> zcu machen ader <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> In Schonen <tool commodity="Q56297888" en="preserving jar">glasen</tool></title> Das magstu mit <ingredient commodity="Q107262382" en="cornflower juice">kornbloemen safft</ingredient> vermischen ader mit einer luedern <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient></ab>

 <ab n="30" type="kitchenTip" xml:id="k1.30" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Green ood colouring">Zcu Groner <ingredient commodity="Q753009" en="food coloring">farbe</ingredient></title> Stosz <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">pederlin</ingredient> zcu allen sachen als fur geschre ben ist</ab>

 <pb n="005r" xml:id="K1_005r"></pb> <ab n="31" type="household" xml:id="k1.31" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fruit, how to preserve">Wie man <ingredient commodity="Q3314483" en="fruit">Obisz</ingredient> vber Ioir Sal frisch behalten</title> <ab n="1" subtype="subrecipe" type="household" xml:id="k1.31.sub.1" xml:lang="de-x-enh"><title key="Apples, how to preserve"><ingredient commodity="Q89" en="apple">Epphell</ingredient></title> Leg sie In einen trocken kelnerr vf ein <tool commodity="Q1762308" en="sideboard">huerd</tool> hoich von der erden vf frisch stroe Loisz gerueme lygen wo ein welch vnd fuele wirt den wirff vsz</ab>

 <ab n="2" subtype="subrecipe" type="household" xml:id="k1.31.sub.2" xml:lang="de-x-enh"><title key="Walnut or hazelnut, how to preserve"><ingredient commodity="Q208021" en="walnut">Welsch</ingredient> ader <ingredient commodity="Q578307" en="hazelnut">haseln nuesz</ingredient></title> Leg In frischen <tool commodity="Q34679" en="sand">sand</tool> In ein ecken eins trucken kellers vnd nit In dopphen Dan sie blieben nit</ab>

 <ab n="3" subtype="subrecipe" type="household" xml:id="k1.31.sub.3" xml:lang="de-x-enh"><title key="Sour cherries or sweet cherries, how to preserve"><ingredient commodity="Q68438267" en="sour cherry">Wieseln</ingredient> vnd ander <ingredient commodity="Q196" en="cherry">kirsen</ingredient></title> Back ader derre sie In eim <tool commodity="Q36539" en="baking oven">backoffen</tool> Behalt sie In <tool commodity="Q107272831" en="cheese basket">keseporn</tool> die do luftig sin oben In eynem huesz Wan due Ire bedarfest zcue seltz In der fasten So leg sie In ein Schon <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusseln</tool> mit frischem <ingredient commodity="Q1881858" en="well water">born</ingredient> dar vber</ab>

 <ab n="4" subtype="subrecipe" type="household" xml:id="k1.31.sub.4" xml:lang="de-x-enh"><title key="Franconian grapes, how to preserve">Frenkisch <ingredient commodity="Q10978" en="grape">Truben</ingredient></title> Nym ein <ingredient commodity="Q30046" en="grapevine">hengel</ingredient> . x . ader zcwelff <ingredient commodity="Q10978" en="grape">truben</ingredient> Mach ein guten <tool commodity="Q1131303" en="loam">Leymen</tool> duenne mit <ingredient commodity="Q1881858" en="well water">born wasser</ingredient> In ein wied <tool commodity="Q2230042" en="Schaff">schaff</tool> vnd stosz die <ingredient commodity="Q30046" en="grapevine">hengel</ingredient> dar Inne das sie nit vnden ruerenn Henck sie In einen keller bisz du sie bedarfest zcu seltzen zcytenn So Fuelle ein <tool commodity="Q2230042" en="Schaff">Schaf</tool> mit <ingredient commodity="Q1881858" en="well water">born wasser</ingredient> henck sie dar Ine als lange bisz der <tool commodity="Q1131303" en="loam">kleibe</tool> erweichet vnd Floisse Ine ab Dar noch beguesz sie mit anderm frischen <ingredient commodity="Q283" en="water">wasserr</ingredient> schon Loisz trucken vnd trag sie dan fuer</ab>

 <ab n="5" subtype="subrecipe" type="household" xml:id="k1.31.sub.5" xml:lang="de-x-enh"><title key="Wheat or cereal ears, how to preserve"><ingredient commodity="Q147398" en="ear">Sangen</ingredient> van <ingredient commodity="Q15645384" en="wheat">weis</ingredient> ader <ingredient commodity="Q12117" en="cereal">kornn</ingredient></title> Nym sie ab so sie senge sin vnd derre sie In eym <tool commodity="Q36539" en="baking oven">backoffen</tool> ader an der Sonn Behalt sie entboir als die <ingredient ana="comparison" commodity="Q196" en="cherry">kirszen</ingredient> Wan du die haben wilt So leg sie Inn frisch <ingredient commodity="Q1881858" en="well water">born wasser</ingredient> Sie kommen widder zcu Irer krafft</ab>

 <ab n="6" subtype="subrecipe" type="household" xml:id="k1.31.sub.6" xml:lang="de-x-enh">Item <title key="Pears, how to preserve"><ingredient commodity="Q1774262" en="dried pear">durre birn</ingredient></title> Magk man van allen geslechten ouch also behalten</ab>

</ab>

 <pb n="005v" xml:id="K1_005v"></pb> <ab n="32" type="household" xml:id="k1.32" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fish and game meat, how to preserve"><ingredient commodity="Q600396" en="fish">Fische</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wiltprod</ingredient> zcu behalten</title> Muesz man <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltzen</ingredient> vnd derren vnd trucken behalten</ab>

 <ab n="33" type="recipe" xml:id="k1.33" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Turnips, boiled">Van durren <ingredient commodity="Q3916957" en="turnip">Ruben</ingredient></title> Snyd sie an stueckelin van den aller besten so man ein gerings <ingredient commodity="Q3075310" en="stock">bruelin</ingredient> darvnder sueed vnd mit <ingredient commodity="Q34172" en="butter">Milch Smaltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> abgemacht das ist gerecht</ab>

 <ab n="34" type="household" xml:id="k1.34" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Smoked meat, how to preserve"><ingredient commodity="Q1682434" en="smoked meat">Gereuecht fleisch</ingredient></title> mit <ingredient commodity="Q155909" en="stinging nettle">nesseln</ingredient> het lange</ab>

 <ab n="35" type="recipe" xml:id="k1.35" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Elder flower puree">Huldermuesz zcu machen</title> Brich <ingredient commodity="Q67778134" en="elder flower">hulderblud</ingredient> In ein sydend <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> ein gut teil Loisz sieden Trieb isz durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuech</tool> Mach einen herten <ingredient commodity="Q178024" en="dough">deick</ingredient> von <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiernn</ingredient> vnd welle dar vsz duen <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">bletter</ingredient> Snyd den <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> klein In wurmlens wisz Thue In die sydend <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> das sie vm mersz siede vnd rure das gar wol das isz sich vermische <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> isz vnd mach isz ab mit <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milch smaltz</ingredient></ab>

 <ab n="36" type="recipe" xml:id="k1.36" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Elder berry puree">Huldermuesz van <ingredient commodity="Q131448" en="elderberry">beren</ingredient></title> Require <ingredient commodity="Q131448" en="elderberry">holderberen</ingredient> wesch sie schoen Nym dan <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wisz gebeheds brod</ingredient> Stosz die <ingredient commodity="Q131448" en="elderberry">bere</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">brod</ingredient> mit gutem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> ader <ingredient commodity="Q96362076" en="chicken stock">huener bruehe</ingredient> Thu geribben <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> ader <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honygk</ingredient> darzcue Machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzenn</ingredient> Triebs durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuch</tool> In einen <tool commodity="Q15711817" en="pot">haffenn</tool> oder In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phannen</tool> Loisz wallen vnd sehe <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> darvff</ab>

 <ab n="37" type="referral" xml:id="k1.37" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pear puree"><ingredient commodity="Q13099586" en="pear">Muesberen</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish></title> als disz nehist</ab>

 <ab n="38" type="recipe" xml:id="k1.38" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Pear puree">Ein ander <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birn</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish></title> Snyed <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birnn</ingredient> In ein klein kurtz <tool commodity="Q15711817" en="pot">heifelin</tool> die guet sin Schele <ingredient commodity="Q3406628" en="onion">zcwibelnn</ingredient> Thu <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> dar ane verdecks wol vnd setzs In die <tool commodity="Q177257" en="ember">glueed</tool> Isz verzceret sich vnd mueesed sich Richts an vnd sehe <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> darvff</ab>

 <pb n="006r" xml:id="K1_006r"></pb> <ab n="39" type="recipe" xml:id="k1.39" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Apple puree"><ingredient commodity="Q89" en="apple">Epphel</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish> mach ouch also</title> Snyd kleyn snytzlin Ein wenigk <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> ader <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd ouch <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertz</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q72827" en="lard">Smaltz</ingredient> verdecks wol Loisz siden bie dem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuehir</tool> klein nit zcu grois</ab>

 <ab n="40" type="recipe" xml:id="k1.40" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Bramble puree"><ingredient commodity="Q19842373" en="bramble">Bromberen</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish></title> ader von <ingredient commodity="Q68438267" en="sour cherry">wieseln</ingredient> ad <ingredient commodity="Q161040" en="black mulberry">Muelbirnn</ingredient> Stosz die <ingredient commodity="Q19842373" en="bramble">brombere</ingredient> In einem <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> Thue <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wisz brod</ingredient> dar zcu Strichs durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuech</tool> Nym dan <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> zcwer gar wol Thu isz vnder eyn ander In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> vber ein <tool commodity="Q177257" en="ember">fueer</tool> Ruere isz wol versaltz isz nit Das wirt ein <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birn</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish> Richts ane vnd sehe <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> dar vff Die <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> sal sin smaltzigk Ader thu <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> dar an das nit ane borne</ab>

 <ab n="41" type="recipe" xml:id="k1.41" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Sweet and sour cherry puree"><ingredient commodity="Q196" en="cherry">Kirsen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q68438267" en="sour cherry">Amareln</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">Muesz</dish></title> Mach ouch also An das man die mit <ingredient commodity="Q104222510" en="cherry pit">kern</ingredient> vnd all stossen muesz durch getribben mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> ader mit <ingredient commodity="Q67860017" en="meat stock">fleisch bruee</ingredient> <foreign xml:lang="la">Require Supra folio . 4 .</foreign> </ab>

 <ab n="42" type="recipe" xml:id="k1.42" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Almond jelly, coloured">Ein <ingredient commodity="Q184357" en="almond">Mandel</ingredient> Groene Bloe ader Gele</title> So acht vff <ingredient commodity="Q157954" en="chard">Manig golt</ingredient> <ingredient commodity="Q157954" en="chard">Mangolt</ingredient> oder <ingredient commodity="Q1652093" en="date">Dattel</ingredient> <ingredient commodity="Q156921" en="cornflower">kornbloemen</ingredient> Ader vf ander <ingredient commodity="Q207123" en="herb">Groene bletter</ingredient> die do vnsmackhaftig sin Anders nemen sie den <ingredient commodity="Q184357" en="almond">mandelnn</ingredient> Ire craft also <ingredient commodity="Q25062" en="common rue">Ruten</ingredient> der glichen wol theden Dar vmb nym <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruder</ingredient> die nit gesmack vnd doch gute farbe haben Dan mach ein <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">Mandel milch</ingredient> als sidde ist Dar zcu mach gute <ingredient commodity="Q107246433" en="berch broth">fisch bruee Do persig Inne gesotten sin</ingredient> vermisch das wol vnd loisz gestehen so ists vine vnd grone So du sie wilt fur tragenn so brich sie vff ein <tool commodity="Q153988" en="bowl">schuessel</tool> als glas <ingredient ana="comparison" commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> vermisch den <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zcuecker</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> mit en ander das sehe dar vff nit zcu vil vnd Setzs fuer Wiltu vor Irber geste dar Inne stossen golden <ingredient commodity="Q184357" en="almond">Mandelkernn</ingredient> ader wies vnd <ingredient commodity="Q897" en="gold">vergoldet</ingredient> das ist guet vnd gerecht</ab>

 <ab n="43" type="recipe" xml:id="k1.43" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Almond jelly">Ein hofelichs Zcenen von <ingredient commodity="Q184357" en="almond">Mandelnn</ingredient></title> Nym <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">Mandelmilch</ingredient> mit <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> durch gestrichen <pb n="006v" xml:id="K1_006v"></pb> Mach sie warm In eynem <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> Rure sie gar wol Nym ein beleibt <ingredient commodity="Q5454675" en="fish stock">brue von fischen vnde persig gesoten</ingredient> ader van <ingredient commodity="Q107246452" en="calf&apos;s trotters">kelber</ingredient> ader <ingredient commodity="Q28455657" en="sheep&apos;s trotters">Schafs fussen</ingredient> wol lueter gestanden <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">abgesaltzt</ingredient> vnde die <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">mandel milch</ingredient> do mit vermischt Lasz isz erkaltenn vnd gestehenn brich sie dan vf In eyn <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusselnn</tool> bestraue isz mit <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">Zuckerr</ingredient> Setz fur </ab>

 <ab n="44" type="recipe" xml:id="k1.44" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Almond cheese with eggs">Ein <ingredient commodity="Q184357" en="almond">mandel</ingredient> <dish commodity="Q1568226" en="cheese analogue">kese</dish></title> Require <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">Ouorum</ingredient> Slags In die <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">mandelmilch</ingredient> gar wol tempererit Sied sie wol vnd Setz ab Wiltu <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> dar Inn thun ader wiltu sie <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gelb</ingredient> machen das magstu thuen vnd wan sie gesotenn ist vnd von den <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiern</ingredient> hard wirt So teueck sie mit einem <tool commodity="Q81895" en="spoon">leffel</tool> wol zcu samen Thu dan ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">Sichtuch</tool> In ein <tool commodity="Q381155" en="sieve">phefferphan</tool> das ist ein <tool commodity="Q381155" en="sieve">thurch Slag</tool> vnd Schued den <dish commodity="Q1568226" en="cheese analogue">kese</dish> darvf Losz das <ingredient ana="exclusion" commodity="Q185009" en="whey">molken</ingredient> wol abgehenn wiltu . ij . iij . ader iiij <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusseln</tool> machenn so richt sie ane vnd besehe sie mit <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zcuecker</ingredient> vnd gib sie dar</ab>

 <ab n="45" type="recipe" xml:id="k1.45" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Wafers stuffed with fig and grapes, batter fried">Ein <dish commodity="Q477248" en="pastry">Gebacks</dish> von <ingredient commodity="Q1226651" en="wafer">obladen</ingredient></title> Require <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">Fygen</ingredient> <ingredient commodity="Q10978" en="grape">wimperr</ingredient> Erwelle sie vnd hacke sie klein Machs mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Saffran</ingredient> ab vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> dar zcu tempererr isz wol Nym eyn <ingredient commodity="Q1226651" en="wafer">oblait</ingredient> zcuch die <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">Figenn</ingredient> darvf vnd ein ander <ingredient commodity="Q1226651" en="wafer">oblaid</ingredient> dar vber Zcuchs durch ein <ingredient commodity="Q29493" en="batter">teiglin</ingredient> von <ingredient commodity="Q2249305" en="wheat flour">weissem mel</ingredient> vnd backe si schon</ab>

 <ab n="46" type="recipe" xml:id="k1.46" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Almond and rice pastry, batter fried">Ein <dish commodity="Q477248" en="pastry">Gebacks</dish> von <ingredient commodity="Q184357" en="almond">mandeln</ingredient> und <ingredient commodity="Q1269205" en="rice flour">Riesz</ingredient></title> Mach ein dicke <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">mandelmilch</ingredient> mit <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> durch gestrichen nym <ingredient commodity="Q1269205" en="rice flour">Riszmele</ingredient> klein durch ein <tool commodity="Q381155" en="sieve">sehib</tool> gereden Lasz die <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">milch</ingredient> erwallen Sehe das <ingredient commodity="Q1269205" en="rice flour">mele</ingredient> dar In Rure isz wol vnd mach ein dicks muesz Dan mach auch ein duennes <ingredient commodity="Q29493" en="batter">teglin</ingredient> mit warmem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Gilbe</ingredient> den wol vnd schud das muesz vsz vf ein schons <tool commodity="Q617239" en="cutting board">bred</tool> das fucht sie vnd losz das kalten Dan Snyd da von als wegk vnd ouch als finger lang vnd zcuch das durch den duennen <ingredient commodity="Q29493" en="batter">win teck</ingredient> vnd back isz In <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltze</ingredient> Ader ander <ingredient commodity="Q127980" en="fat">vett</ingredient> noe der zcyt</ab>

 <ab n="47" type="recipe" xml:id="k1.47" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fig and grape pastry, batter fried">Ein ander gut <dish commodity="Q477248" en="pastry">Gebacks</dish></title> Nym <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">Figen</ingredient> <ingredient commodity="Q10978" en="grape">Wimper</ingredient> vnd erwelle sie In einem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Stosz sie In einem <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> Mische <ingredient commodity="Q36465" en="flour">Mele</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> vnd mach hobsche <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchlin</dish> dar vsz <pb n="007r" xml:id="K1_007r"></pb> Die zcuch duerch ein <ingredient commodity="Q29493" en="batter">teglyn</ingredient> van warmem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q2249305" en="wheat flour">weissem mele</ingredient> gemacht vnd <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gegilbet</ingredient> vnd back sie dan werden sie gele</ab>

 <ab n="48" type="recipe" xml:id="k1.48" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pea puree, riced">Ein hoffelichs essen Von <ingredient commodity="Q29472543" en="garden pea">erbissenn</ingredient></title> Sueed vnd pelge die <ingredient commodity="Q29472543" en="garden pea">erbs</ingredient> schon mit einem <ingredient commodity="Q283" en="water">wasserr</ingredient> Seige die <ingredient commodity="Q367225" en="pea broth">bruehe</ingredient> ab vnd behalt die selben <ingredient commodity="Q367225" en="pea broth">bruee</ingredient> zcue gebeheten <dish commodity="Q41415" en="soup">Suppen</dish> ab gemacht mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> kueme zcu pruefen vnd <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gegilbet</ingredient> Nim der <ingredient commodity="Q29472543" en="garden pea">Erbis</ingredient> In eine suber <tool commodity="Q153988" en="bowl">beckenn</tool> zcu rieb sie mit eym grossen <tool commodity="Q81895" en="spoon">leffel</tool> gar wol Nym Ire vf ein essen vnd thu sie In einen <tool commodity="Q381155" en="sieve">pefferphan</tool> Slag sie durch mit der hand In gut <tool commodity="Q153988" en="bowl">schueszlen</tool> Habe die <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> hoch So werden die <ingredient commodity="Q29472543" en="garden pea">erbs</ingredient> gezcetteln als regen woerme sin grois vnd klein Die bewar gantz zcu behalten das du sie nit brechst vnd eben In die <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusselnn</tool> vnd nit vber haengen Das loisz gestehen Vnd dan sueed ein guten <ingredient commodity="Q282" en="wine">wyn</ingredient> mit <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honig</ingredient> dar vber gesprengt vnd <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zcucker</ingredient> dar vff gesewet das smecket woil so die <ingredient commodity="Q29472543" en="garden pea">erbis</ingredient> nit versaltzen sin </ab>

 <ab n="49" type="recipe" xml:id="k1.49" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pea pastry with pfeffer">Ein ander von <ingredient commodity="Q29472543" en="garden pea">Erbissen</ingredient></title> Van <ingredient commodity="Q29472543" en="garden pea">Erbissen</ingredient> <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchlin</dish> gebacken Lind vnd guet In eynem <dish commodity="Q0" en="pfeffer">phefferlin</dish> van gebeten <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wissen broid</ingredient> abgemacht mit <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltze</ingredient> noch sinem rechten sidden versuchs</ab>

 <ab n="50" type="recipe" xml:id="k1.50" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Flour pfeffer, yellow">Ein <ingredient commodity="Q36465" en="flour">Mehel</ingredient> <dish commodity="Q0" en="pfeffer">pheffer</dish> behendlichen</title> Buerne ein <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mehil</ingredient> In einem <ingredient commodity="Q72827" en="lard">Smaltz</ingredient> nit zcu fast Tempererr isz mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Gilb</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> isz ab back <ref target="#k1.49">Erbiszkuechlin vor gelert</ref> back sie vnd schud den <dish commodity="Q0" en="pfeffer">peffer</dish> dar vber</ab>

 <ab n="51" type="recipe" xml:id="k1.51" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Freshwater crayfish aspic">Ein <dish commodity="Q837480" en="aspic">Galrad</dish> zcu Ingemachten <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebszenn</ingredient></title> <foreign xml:lang="la">Require <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Cancrorum</ingredient> quantum volueris</foreign> Sueed sie ab In <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd ouch In <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> Thu ab die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q107262384" en="crayfish shell">schalen</ingredient> vnd thu das <ingredient ana="exclusion" commodity="Q96756089" en="part of the crayfish">bytter vsz den koipfen</ingredient> Schele die <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">Scheren</ingredient> vnd die <ingredient commodity="Q107246475" en="crayfish belly">buche</ingredient> Thue sie In eynen <tool commodity="Q45778" en="mortar">Morsel</tool> dar zcu <ingredient commodity="Q184357" en="almond">Mandeln</ingredient> vnd ein <ingredient commodity="Q107262394" en="white breadcrumbs">wiesze Cruemen brods</ingredient> dar zcue Stosz wol mit gutem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Slags durch eyn <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuch</tool> vnd thu isz In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> vnd <ingredient commodity="Q72827" en="lard">Smaltz</ingredient> dar Inne Vnd machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Versuchs Ists dan zcustargk <pb n="007v" xml:id="K1_007v"></pb> so tempererrs Mit <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> So das <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">Essig</ingredient> <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> rechte moisze haben Gib sy vff Setz sie fur kalt ader warm Bestraue sie mit <ingredient commodity="Q13186" en="raisin">welschen Wynberen</ingredient> ader frischer <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> so du sie warm gibst Wiltu sie kalt geben vnd woil gestanden sie so bestigk sie mit <ingredient commodity="Q184357" en="almond">mandelnn</ingredient></ab>

 <ab n="52" type="recipe" xml:id="k1.52" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Freshwater crayfish, stuffed">Gefuellte <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebs</ingredient> zcu machenn</title> Sueed sie In <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> Schele sie schoen Lege die guten groissen <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">Crebs scheren</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q107246480" en="crayfish tail">swentz</ingredient> besondern Nym die anderen gescheleten kleinen <ingredient commodity="Q107246475" en="crayfish belly">Crebs buche</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">scheren</ingredient> Die hacke gar klein vnd slag frische <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> darvnder so vil vnd die mynge der <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">crebisz</ingredient> ist Menghe sie ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltze</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Gilbe</ingredient> sie en wenig Hacke <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">petersil bletter</ingredient> allein vnd keinen <ingredient ana="exclusion" commodity="Q134267" en="plant stem">stengel</ingredient> dar vnder knethe isz mit einem rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">Eye</ingredient> So blibs kleberig vnd by en ander Nym dan dy <tool commodity="Q107262384" en="crayfish shell">Ruckschalen</tool> vnd Fuell sie wol vnd stortz dan ein ander <tool commodity="Q107262384" en="crayfish shell">ruckschalen</tool> dar vber Ein <ingredient commodity="Q107246476" en="crayfish head">houebt</ingredient> hene das ander here Einen <ingredient commodity="Q107246475" en="crayfish belly">buch</ingredient> gein den andern Wiltu sie dan broeden so stosz zcene ader drie In ein <tool commodity="Q20181361" en="spit">spiszlin</tool> Legk sie vff einen <tool commodity="Q96279691" en="grate">roist</tool> Nit zcu heisz bisz das dy <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">Fulle</ingredient> starck vnd gerecht werdenn so gib sie als warmm fuer Wiltu sie aber roisten In eym <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> bisz die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">Full</ingredient> gnuegk gewinnen dis magstu auch thuen bisz sie gerecht werden Gib sie ouch hin Nym dan das ander teil der behalten <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebs</ingredient> schon geschelet vnd rein bereit Thu sie In ein <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> vnd ein <ingredient commodity="Q107262394" en="white breadcrumbs">broszem wiszs brods</ingredient> dar zcue Stosz isz vnd tribs durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuch</tool> So legk dan die aller groisten <ingredient commodity="Q107246480" en="crayfish tail">krebsz swentz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">scheren</ingredient> darIne Machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wortzenn</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltze</ingredient> <pb n="008r" xml:id="K1_008r"></pb> Lasz sie erwallen vnd richt sie dan ane Das heissen gestoissen <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">krebis</ingredient></ab>

 <ab n="53" type="recipe" xml:id="k1.53" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Freshwater crayfish, how to serve">Ein hofelichkeit hir zcu</title> Wan die <ingredient commodity="Q178359" en="sauce">brue</ingredient> schoen bereit ist der gestoszen <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">krebs</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Abgegilbt</ingredient> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">gewurtzet</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">gesaltzen</ingredient> So nym dan ein <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wies broid</ingredient> vnd machs In wendig hoil als ein sturtz ader klockenn Nit zcu groisz ader zcu hoch Stosz dye geschelten <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">scheren</ingredient> dar Inne vnd sturtz sie In ein <tool commodity="Q153988" en="bowl">schuszlin</tool> . ij iij oder iiij sturtzenn Dar nach der gest vil sint vnd schued dan der gestossen <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">krebs</ingredient> dar vber Wo isz blois were das beschud mit eym <tool commodity="Q81895" en="spoon">Leffel</tool> vnd legk die kleinen <ingredient commodity="Q107246480" en="crayfish tail">Swentz</ingredient> <ingredient commodity="Q107246475" en="crayfish belly">Buche</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">Scheren</ingredient> vmb vnd vmb dar zcugetruckt In die <ingredient commodity="Q178359" en="sauce">brue</ingredient> das nichtes blois sie vnd trags dan fuer besprengk wenig oben mit schonem <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> vnd lueterr</ab>

 <ab n="54" type="recipe" xml:id="k1.54" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Freshwater crayfish pie">Ein <dish commodity="Q13360264" en="pie">pasteden</dish> van <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebsen</ingredient></title> Nym einen starken <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> vor gelert Einen <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighafen</tool> In einem <tool commodity="Q987767" en="container">haffschirben</tool> Mach dar vber einen <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">deckel</ingredient> Sued die <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebs</ingredient> an <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Schele schon vnd leig sie zu samen hack <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> gar klein Nim frisch <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> klopf sie gar wol vnd schud sie In den <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighafen</tool> Snyd gute <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birn</ingredient> lenglecht snytz vnd stois sie In dy <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">full</ingredient> Nym <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">fygen</ingredient> . <ingredient commodity="Q10978" en="grape">Wimperr</ingredient> . die <ingredient commodity="Q107246478" en="crayfish pincers">Crebs scheren</ingredient> Swentze . <ingredient commodity="Q107246475" en="crayfish belly">buche</ingredient> Stois disz alle noch der lenge dar Inn Nym dan guten <ingredient commodity="Q282" en="wine">wyn</ingredient> den mach ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> Versuchs was Im gebreche vnd schuds In den <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighafen</tool> vber die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> Vermach die <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">decken</ingredient> dar vber von dem <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighafen</tool> Verdempfs wol Slach ein <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> oder zwey Beslag die renfft da midde so weichen sie nit Thu ein <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> zcwischen den <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighafen</tool> und <tool commodity="Q987767" en="container">schirben</tool> Setz Ine In einen <tool commodity="Q36539" en="baking oven">backofen</tool> Lois syden ader broden Sich ye dar zue Gibts rouch so burnet isz an das were mit dem zu guesse des <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltzs</ingredient> So gereds vnd wirt gerecht</ab>

 <pb n="008v" xml:id="K1_008v"></pb> <title corresp="#k1.55" key=""><dish commodity="Q636056" en="puree">Gemuesze</dish></title> <ab n="55" type="recipe" xml:id="k1.55" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Almond and Fish puree">Ein <dish commodity="Q636056" en="puree">Muesz</dish> von <ingredient commodity="Q184357" en="almond">Mandeln</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fischen</ingredient></title> Nym das <ingredient commodity="Q107246607" en="fish guts">Ingweide</ingredient> vsz Reynige vnd hacks wol wart vff die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q64386" en="gallbladder">gallen</ingredient> Nym das <ingredient commodity="Q67731470" en="cut of fish">bredig der vische</ingredient> Sueds ab ane <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> mit <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> das Seige abe Thu die <ingredient commodity="Q67859398" en="fish broth">bruhe</ingredient> hyn vnd Stois die <ingredient commodity="Q600396" en="fish">visch</ingredient> gar wol mit <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">mandelmilch</ingredient> vnd mit <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wiessem brode</ingredient> geweicht In <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">mandelmilch</ingredient> Tribs durch mit gesodem weichem <ingredient commodity="Q5090" en="rice">rysze</ingredient> Thue isz In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> vber ein <tool commodity="Q177257" en="ember">fuher</tool> Lois erhitzen Ruere isz wol vnd versaltzs nit Ists zu dicke so thu mer <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">mandelmilch</ingredient> dar zue Machs ab mit <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zucker</ingredient> vnd Setzs fuer</ab>

 <ab n="56" type="recipe" xml:id="k1.56" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Chicken, how to roast rapidly" type="none"></title> Item <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">pullus</ingredient> galline vt festinanter assetur Require buetirum <ingredient commodity="Q282" en="wine">Vini</ingredient> modicuem B In <tool commodity="Q15711817" en="pot">olla</tool> noua vel <tool commodity="Q127666" en="pan">Sartagine</tool> In primis</ab>

 <pb n="013r" xml:id="K1_013r"></pb> <title corresp="#k1.56 #k1.57 #k1.58 #k1.59 #k1.60 #k1.61 #k1.62 #k1.63 #k1.64 #k1.65 #k1.66 #k1.67 #k1.68 #k1.69 #k1.70 #k1.71 #k1.72 #k1.73 #k1.74 #k1.75 #k1.76 #k1.77 #k1.78 #k1.79 #k1.80 #k1.81 #k1.82" key="">Ander teil diszs buchs von fleischspies</title> <ab n="57" type="recipe" xml:id="k1.57" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Chicken parts in chicken offal crust, boiled">Von <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">hunrern</ingredient> eyn essen</title> Wan sie wol gesoten sin Zuleig sie In vier teil Nym das <ingredient commodity="Q2607161" en="chicken breast">bretig</ingredient> Zu hack vnd stos isz wol In einem <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsell</tool> . also . Nym <ingredient commodity="Q107246466" en="chicken head">houebt</ingredient> <ingredient commodity="Q107246468" en="chicken neck">kragen</ingredient> vnd alles <ingredient commodity="Q107246469" en="chicken offal">Ingerusch</ingredient> vnd stos do mit Nym <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eier</ingredient> <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> vnd zcwirre eyn <tool commodity="Q81895" en="spoon">leffel</tool> fuel <ingredient commodity="Q2249305" en="wheat flour">mels weissen</ingredient> das schued dar ane mit <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> ader <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gegilbt</ingredient> mit <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">saffran</ingredient> So isz all wol gestossen ist Thu isz vsz vnd nym die ander <ingredient commodity="Q107262381" en="chicken part">glidder der huner</ingredient> vnd beslags mit gestossem <ingredient commodity="Q29493" en="batter">teig</ingredient> vmb vnd vmb ydes stueck glich als kuchenn Netz die hende In <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Strichs woil zu vmb vnd vmb Legs In die alten <ingredient commodity="Q96362076" en="chicken stock">huenerbrue</ingredient> In eynen widen <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> das die selbe <ingredient commodity="Q1432535" en="chicken broth">brue</ingredient> dar vber gehe Loszs also sieden Vnd sin die alten vetten <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huener</ingredient> gut dar zcue So isz nue gesoden ist so mach die selben <ingredient commodity="Q1432535" en="chicken broth">brue</ingredient> ab mit <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Saffran</ingredient> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Strauee <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> dar vber klein gehackt vnd richts an wiltue isz besser han so nym <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">Fyger</ingredient> <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> In das gehecke kueme zupruefen vnd wie kleyn die <ingredient commodity="Q107262381" en="chicken part">glidder</ingredient> sin Sal man doch ydes besondern vmb slahen vnd In leigen Ein solichs geheck an <ingredient ana="exclusion" commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> mocht man zu gueten <ingredient commodity="Q107246471" en="chicken stuffing">hunerfullen</ingredient> machenn</ab>

 <ab n="58" type="recipe" xml:id="k1.58" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Chicken offal stuffing">Ein <ingredient commodity="Q107246471" en="chicken stuffing">hunerfulle</ingredient></title> Die <ingredient commodity="Q67210929" en="chicken liver">lebernn</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q67210992" en="chicken stomach">magen</ingredient> wol gesoten hacke kleyn In die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fuelle</ingredient> muestue <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essyg</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25062" en="common rue">rauten</ingredient> zcu haben vnd <ingredient commodity="Q3143131" en="pepper">phefferr</ingredient> ist Ire wuertz der sie gernn isszet das gehort groben luden zue</ab>

 <ab n="59" type="recipe" xml:id="k1.59" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Chicken, how to stuff and roast">Ein <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huen</ingredient> Sieden Broden oder fullenn</title> Bereids schon weide isz vnd schuerffe die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q107307333" en="chicken intestine">darmen</ingredient> Nym <ingredient commodity="Q107246466" en="chicken head">koph</ingredient> <ingredient commodity="Q107246468" en="chicken neck">kragen</ingredient> <ingredient commodity="Q67210929" en="chicken liver">Lebernn</ingredient> <ingredient commodity="Q67210992" en="chicken stomach">magen</ingredient> vnd alles <ingredient commodity="Q107246469" en="chicken offal">Ingeweid</ingredient> Sueds In eynem <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> ader <tool commodity="Q127666" en="pan">phannen</tool> gar wol mit <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> Slae rohe <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> dar Inne <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertzs</ingredient> ab vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltzs</ingredient> hack ein altes <ingredient commodity="Q11106" en="bacon">specklin</ingredient> dar vnder vnd klein <ingredient commodity="Q10978" en="grape">wimbere</ingredient> ader gebroden <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birn</ingredient> kneds wol vnder eyn ander das ist die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> Dan entblosse das bereite <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huen</ingredient> vmb vnd vmb <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">full</ingredient> isz schon mit einer <ingredient commodity="Q0" en="unsolved">seitfarb</ingredient> Stricks zu vnd erwelle isz In <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> do <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> Inne sin das isz erstarre vnd die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> erkecke Stosz an Lois broden siddlich vnd begusz isz ye an dem wendenn das ist guet</ab>

 <ab n="60" type="recipe" xml:id="k1.60" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Chicken, how to stuff and roast" type="none"></title>So du aber <pb n="013v" xml:id="K1_013v"></pb> das <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huen</ingredient> wilt sieden So bedarf man das <ingredient commodity="Q107246469" en="chicken offal">Ingeweide</ingredient> nit sieden Hacks vngesoden vnd bereid die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> do mit <ref target="#k1.59">als vor</ref> vnd sueed eins mit dem anderen In ydelm <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> zcimlichen Der <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> sal wied sin das isz nit ane bornne Feyms schon vnd bedecks wol Guesz lutzell dar ane so blibt die <ingredient commodity="Q1432535" en="chicken broth">brue</ingredient> wol smackend So due isz wilt <tool commodity="Q1762308" en="sideboard">an richten</tool> machstue isz mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Saffran</ingredient> ab machenn vnd versuchs woil</ab>

 <ab n="61" type="recipe" xml:id="k1.61" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Chicken or poultry puree">Gestossen <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huner</ingredient> mach so ader <ingredient commodity="Q178559" en="poultry">vogel</ingredient></title> Sueed die altenn vetten <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huener</ingredient> wol Feym die <ingredient commodity="Q1432535" en="chicken broth">brue</ingredient> Mach sie luter als ein reyn <ingredient ana="comparison" commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> Gusz nit mehe dar ane <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> vnd versuds nicht Thu die <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huener</ingredient> vsz Behalt die <ingredient commodity="Q1432535" en="chicken broth">bruee</ingredient> Seige das <ingredient ana="exclusion" commodity="Q5096296" en="chicken fat">feist</ingredient> ab In eynen vnd die mageren <ingredient commodity="Q1432535" en="chicken broth">bruee</ingredient> In andern <tool commodity="Q15711817" en="pot">haffen</tool> Die losz beide also stehen Wirf dan dy <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huner</ingredient> vf die <tool commodity="Q347690" en="workbench">banck</tool> Zcuech die grossen <ingredient ana="exclusion" commodity="Q265868" en="bone">bein</ingredient> vsz Dan hack sie gar klein Weiche eyn <ingredient commodity="Q107262394" en="white breadcrumbs">wies brosem brods</ingredient> In der mageren <ingredient commodity="Q1432535" en="chicken broth">brue</ingredient> gar wol Nym dan das <ingredient commodity="Q107262394" en="white breadcrumbs">brod</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huener</ingredient> vnd stosz gar wol In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> Zcwings durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">pheffer tuech</tool> mit der mageren <ingredient commodity="Q1432535" en="chicken broth">huener brue</ingredient> Stoszs anderweit vnd zcwings aber duerch Ists zue duen so thue mehe <ingredient commodity="Q107262394" en="white breadcrumbs">wies brods</ingredient> dar Inn vnd zwings duerch Ists zu dicke So zcwings an <ingredient ana="exclusion" commodity="Q107262394" en="white breadcrumbs">brod</ingredient> duerch Thue isz In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> erwelle isz Machs mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Als isz nue durch ist gangen das heissen vnd sin gestossen <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huener</ingredient> Thu dar vf einen luteren <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> vorbehalten Also merck allerley <ingredient commodity="Q178559" en="poultry">vogel</ingredient> gestossen also gemacht vnd mit <ingredient commodity="Q0" en="unsolved">soden farb</ingredient> ab gemacht</ab>

 <ab n="62" type="recipe" xml:id="k1.62" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Meat puree">Von anderem gestossen <ingredient commodity="Q10990" en="meat">vleische</ingredient></title> Nym <ingredient commodity="Q957434" en="veal">kalphfleisch</ingredient> <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wiltbrod</ingredient> ader ander <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleisch</ingredient> das do bredick sie als do man knodlich vsz macht vnd das nuelichen geslagen vnd frisch ist Sueds an <ingredient ana="exclusion" commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Schueme isz vnd seige die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q107246643" en="meat broth">brue</ingredient> luter ab die behalt Stosz In einem <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> gar wol mit en wenig <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">semelbrod</ingredient> Strichs durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">duch</tool> mit der <ingredient commodity="Q107246643" en="meat broth">brue</ingredient> vor behalten vermisch die mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> doch zu pruffen Wiltue <pb n="014r" xml:id="K1_014r"></pb> isz dick han so klaph <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">eiger totternn</ingredient> mit der selbigen durch getribben <ingredient commodity="Q107246643" en="meat broth">brue</ingredient> Wiltue isz duen so loisz an <ingredient ana="exclusion" commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> aber mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd lueterem <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> dar vff vnd gibs dar wiltu isz dan duen dar geben So mache gebeds <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> Gibs duen fur eyn suppen so ists gerecht vnd gut</ab>

 <ab n="63" type="recipe" xml:id="k1.63" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Sauce for meat">Ein <dish commodity="Q837480" en="aspic">Galraid</dish> warvber man wil</title> Nym <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wiesse duen brod</ingredient> snidden Behe sie wol vnd born sie vff einem <tool commodity="Q96279691" en="grate">roist</tool> Sueber sie vnd legs In einen guten warmen <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> weich sie wol vnd tribs durch eyn <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuech</tool> Nym <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">Fiegen</ingredient> <ingredient commodity="Q10978" en="grape">winber</ingredient> geribben <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> Tribs duerch mit einer <ingredient commodity="Q96362076" en="chicken stock">huner bru</ingredient> ader <ingredient commodity="Q67860017" en="meat stock">fleisch bru</ingredient> vermischs vnder den <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">pheffer</ingredient> Nit zu dicke noch zu duen Ruere <ingredient commodity="Q10978" en="grape">winber</ingredient> dar Inne In <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> Suds wol vnd rure isz steds loszs nit anburnen Machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> <ingredient commodity="Q3143131" en="pepper">pheffer</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Saffran</ingredient> vnd was guter <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> sin Zcuchs von dem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> vnd ruere isz steds biszs kalt wirt vnd lohe was due von <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wiltbrod</ingredient> ader von gestoissen gepresten <ingredient commodity="Q2255787" en="pig head">swinszkopphen</ingredient> ader von gebrotem klein <ingredient commodity="Q1682434" en="smoked meat">centrig</ingredient> vingers lang snydest vnd vber gesoden kalt <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huner</ingredient> ader <ingredient commodity="Q178559" en="poultry">vogel</ingredient> an richts so gusz die galraid vber Isz gestehit balde Dar vf mack man sehen frisch gestossen <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> vnd smeltze ein klein <ingredient commodity="Q11106" en="bacon">specklin</ingredient> mit grieben so ists bereit Gibstue isz aber kalt so bedarffestu des <ingredient commodity="Q11106" en="bacon">specks</ingredient> nit Allein den <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingeber</ingredient> das sted wol</ab>

 <ab n="64" type="recipe" xml:id="k1.64" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pig&apos;s head, collared pork">Ein gepresten <ingredient commodity="Q2255787" en="pig head">Swinszkoph</ingredient></title> Sueds In eym suberen <tool commodity="Q1317634" en="cauldron">kessel</tool> das die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q13147" en="skull">bein</ingredient> dar vsz fallen vnd lois werden den suber schon zuch die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q13147" en="skull">bein</ingredient> dar vsz Snyd die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q3695900" en="pork rind">swarten</ingredient> da von Hacke das ander Nym die <ingredient commodity="Q962330" en="pig jaw">orwangen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q104412608" en="pork tongue">zuengen</ingredient> Stos wol In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> mit en wenig <ingredient commodity="Q3075310" en="stock">brue</ingredient> Das mach ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd geribben <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> als vil du bedarffest Nym die <ingredient commodity="Q3695900" en="pork rind">swarten</ingredient> vnd seg sie vf eyn fucht <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">pheffertuch</tool> Thue das <ingredient commodity="Q107246711" en="pork sausage meat">gehecke</ingredient> In <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> zcue dem gemechte der <ingredient commodity="Q104412608" en="pork tongue">zcuengen</ingredient> Temperirs dicke vnd nit zu duen Slags vf die <ingredient commodity="Q3695900" en="pork rind">swarten</ingredient> Machstue grosz ader klein <ingredient commodity="Q13186" en="raisin">winber haben der welschen</ingredient> Thue sie In <pb n="014v" xml:id="K1_014v"></pb> das gemechtze Richts mit den hendenn zcue vmb vnd vmb vf dem <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tueche</tool> Slach das <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuech</tool> zue wol eben verfefts mit eynem <tool commodity="Q1391831" en="thread">faden</tool> Vnd legs all In eyn <tool commodity="Q107272838" en="press">pressen</tool> zcwischen zcwei <tool commodity="Q617239" en="cutting board">breder</tool> die breid gnuech sin Hastu der <tool ana="exclusion" commodity="Q107272838" en="press">pressen</tool> nit So beswers mit <tool commodity="Q22731" en="stone">steynen</tool> gnuech vnd losz truecken ader In der <tool commodity="Q107272838" en="press">pressen</tool> stehen tag vnd nacht bisz isz wol trucken wirt So bereit ye zue eynem pheffer stuck her ab gesneden als vil du wilt</ab>

 <ab n="65" type="recipe" xml:id="k1.65" xml:lang="de-x-enh">Wiltu <title key="Pig&apos;s head, collared pork, roasted">von dem gepresten <ingredient commodity="Q2255787" en="pig head">swinszkoph</ingredient> ein gebrods</title> machen So snyds zcentrig einer spannen ader zcwo lang <ingredient commodity="Q72827" en="lard">Spicks</ingredient> mit einer <tool commodity="Q107272836" en="larding needle">nateln</tool> vmb vnd vmb klein sinwelle <ingredient commodity="Q11106" en="bacon">specklin</ingredient> Mach einen smalen <tool commodity="Q1323569" en="skewer">hultzen spisz</tool> Stos ane vnd legs zcuem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> des irsten wende Ine sitlich von dem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> vnd dan ye neher bisz er durch hitzet so hat he sin gnuech versaltz Ine nit wan er vor In dem gemecht <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">gesaltzen</ingredient> ist Hastu nit <ingredient commodity="Q11106" en="bacon">speck</ingredient> so begusz Ine yehands mit einem luteren <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> heisz gemacht ader mit einer heissen <ingredient commodity="Q67860017" en="meat stock">fleisch bru</ingredient> Also thuet man <ingredient commodity="Q65244403" en="roe-deer meat">Rechbroden</ingredient> <ingredient commodity="Q1574029" en="loin">lendenbrodenn</ingredient> ader was man von <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wiltbroid</ingredient> ader <ingredient commodity="Q178559" en="poultry">geflugel</ingredient> broden wil</ab>

 <ab n="66" type="recipe" xml:id="k1.66" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Stuffing for roast or poultry">Ein <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> In einem <dish commodity="Q899561" en="roast">broden</dish> oder <ingredient commodity="Q178559" en="poultry">geflugel</ingredient></title> Sueed ij hart <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> vnd hacke ein <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> gar wol dar vnder vnd en wenig <ingredient commodity="Q13186" en="raisin">welscher wimber</ingredient> Auch gebroten <ingredient commodity="Q89" en="apple">Epphel</ingredient> ader <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birn</ingredient> kneds durch en ander mit einem rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> Thu <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> dar In vnd wenig <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">saffran</ingredient> ein klein <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd fulle Inne So du die broden mit eym finger mit eym <tool commodity="Q1323569" en="skewer">hultze</tool> oder <tool commodity="Q32489" en="knife">messer</tool> wol durch griffen hast vnd Ingefult So versorgs mit <tool commodity="Q1323569" en="skewer">zcwecken</tool> ader verheft die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> mit <tool commodity="Q1391831" en="thread">faden</tool> das sie nit vsz gehe Due machst ouch ein gehackt <ingredient commodity="Q11106" en="bacon">specklin</ingredient> ader thue <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milch smaltz</ingredient> In die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> ob du wilt</ab>

 <ab n="67" type="recipe" xml:id="k1.67" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Aspic broth">Zcu einer <ingredient commodity="Q107246430" en="aspic broth">Sultz ein brue</ingredient></title> Nym Jueng <ingredient commodity="Q2255814" en="pig&apos;s ear">Swins oren</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q17118905" en="pig&apos;s trotters">fusze</ingredient> dry ader vier kleyn <ingredient commodity="Q746136" en="berch">persig</ingredient> Sueds rein In eyn nuwen <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> an <ingredient ana="exclusion" commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> So das nue recht vnd wol gesoden ist Seig die <ingredient commodity="Q275068" en="broth">brue</ingredient> ab In eyn <pb n="015r" xml:id="K1_015r"></pb> suberen <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> die behalt Nym dan die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q265868" en="bone">bein</ingredient> schele das <ingredient commodity="Q191768" en="pork">fleisch</ingredient> ab Nim das selbige <ingredient commodity="Q191768" en="pork">fleisch</ingredient> dar noch vnd die <ingredient commodity="Q746136" en="berch">persig</ingredient> Stoszs In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> Nym dar zu keyn <ingredient ana="exclusion" commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> Mit siner eigen <ingredient commodity="Q107246709" en="pork broth">brue</ingredient> tribs durch eyn <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">pheffer tuech</tool> In einen reinen <tool commodity="Q153988" en="bowl">naph</tool> Loisz gefallen Seig die <ingredient commodity="Q107307697" en="berch pork broth">brue</ingredient> reyn vnd sitlich ab Loisz das trube an dem boden vnd wan du was vbernechtigs hast von <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">hunernn</ingredient> ader <ingredient commodity="Q178559" en="poultry">vogelnn</ingredient> gesoden ader gebroden das leig In ein <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusseln</tool> Nim dan die <ingredient commodity="Q107246430" en="aspic broth">sultzbrue</ingredient> thu sie In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phannen</tool> Loiszs erwallen machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Saffran</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> Guesz sie also heisz vber das <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleisch</ingredient> Lois gestehen an der lufft Im Somer setz sie In einen keller Losz gestehen So hastu ein vien luter <dish commodity="Q837480" en="dish">sultze</dish> als das <ingredient ana="comparison" commodity="Q897" en="gold">golt</ingredient> das macht der <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Saffran</ingredient> vnd das luter abseigen So du isz salt fur tragen Irberen luden So besticke die <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusseln</tool> mit wiessen geschelten <ingredient commodity="Q184357" en="almond">mandeln</ingredient> das stehet woil</ab>

 <ab n="68" type="recipe" xml:id="k1.68" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Liver aspic">Ein lebersultz mache also</title> Sueed ein gut <ingredient commodity="Q68497339" en="calf&apos;s lung">kalbs gelunge</ingredient> gar reine Seige die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q107307327" en="calf lung broth">brue</ingredient> ab Behalt sie schon vnd versaltz er nit Dan nym die <ingredient commodity="Q64065384" en="calf liver">lebernn</ingredient> vnd schons <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> geweicht In <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> mit <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honnyg</ingredient> gesoden do mit stois die <ingredient commodity="Q64065384" en="calf liver">lebernn</ingredient> Trybs durch eyn <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuech</tool> In ein besonderen <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusselnn</tool> vnd behalts Wiltu das die sultz hard gestehe So nym die <ingredient commodity="Q107307327" en="calf lung broth">irstenbrue</ingredient> vnd sueed <ingredient commodity="Q107246452" en="calf&apos;s trotters">kelber fusz</ingredient> dar Inne vnd ouch iiij klein <ingredient commodity="Q746136" en="berch">persig</ingredient> ader ij <ingredient commodity="Q2370943" en="bay leaf">lorbernn bletter</ingredient> weiche ein schon <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> aber In der selben <ingredient commodity="Q59629576" en="veal broth">brue</ingredient> Tribs durch mit der <ingredient commodity="Q59629576" en="veal broth">brue</ingredient> Die selben zcwo <ingredient commodity="Q59629576" en="veal broth">brue</ingredient> vor vnd ytzt durch getribben Mach ein <ingredient commodity="Q59629576" en="veal broth">brue</ingredient> dar vsz Vnder rure isz wol Machs ab mit guten <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> du machsts <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gilben</ingredient> ader nit Allein das sie schoen sie vnd wol abgefeymet ee das man sie durch tribt Versuchs wol vnd schueds vber vnd lois In der luft erkalten</ab>

 <ab n="69" type="recipe" xml:id="k1.69" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Calf&apos;s lung pastry"><ingredient commodity="Q68497339" en="calf&apos;s lung">lungen</ingredient> <dish commodity="Q13276" en="cake">kuechen</dish></title> Nym <ingredient commodity="Q68497339" en="calf&apos;s lung">kalbslungen</ingredient> <ingredient commodity="Q107307329" en="calf spleen">Miltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q67883194" en="calf heart">hertz</ingredient> ane die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q64386" en="gallbladder">gallen</ingredient> Hacks klein vnd wie man die knodlin macht also machs ouch wol bescheiden <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchlin</dish> Mit <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd guten <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd all gar schon gesoden vnd ouch <pb n="015v" xml:id="K1_015v"></pb> trucken In geleidt Zcu allem anderen <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleisch</ingredient> <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huener</ingredient> <ingredient commodity="Q957434" en="veal">kelbernn</ingredient> ader <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wiltpret</ingredient> Isz sie von <ingredient commodity="Q178559" en="poultry">vogeln</ingredient> ader anderm zcemelichen <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleisch</ingredient> stucken so fugen sich die <ingredient commodity="Q68497339" en="calf&apos;s lung">lungen</ingredient> <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchlin</dish> wol do by</ab>

 <ab n="70" type="recipe" xml:id="k1.70" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Calf&apos;s lung pastry, two types">Zcweierley <ingredient commodity="Q68497339" en="calf&apos;s lung">lungen</ingredient> <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchenn</dish></title> Die irsten van Ine selber mit <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiern</ingredient> wol gehackt vnd gestossen Auch <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> darInn gethan vsz gewellet mit einem rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">ey</ingredient> vnd flache <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchlin</dish> dar vsz gemacht vnd so sin sie von Ine selbs Die andern <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchen</dish> Nym <ingredient commodity="Q67883194" en="calf heart">hertz</ingredient> <ingredient commodity="Q107307329" en="calf spleen">miltz</ingredient> wol gehackt mit harten <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiernn</ingredient> wol gestossen In eim <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> vnd geribben <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> vnd en wenig <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> So sin sie gnuech gemacht Dan kneds mit rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyernn</ingredient> vnd mach kuchlin dar vsz die sued als <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huener</ingredient> vnd leg sie In die <ingredient commodity="Q64065384" en="calf liver">lebernn</ingredient> <dish commodity="Q837480" en="aspic">sultz</dish> vmb vnd vmb zcue anderem <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleische</ingredient> ein grois <tool commodity="Q38942" en="vat">prenten</tool> vol vnd behud die vor katzen In eym keller</ab>

 <ab n="71" type="recipe" xml:id="k1.71" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Claf&apos;s lung pastry, batter fried">Ein <dish commodity="Q477248" en="pastry">Gebacks</dish> von <ingredient commodity="Q68497339" en="calf&apos;s lung">kelber lungenn</ingredient></title> Hacks gar klein Mach einen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> von <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">eyer toderen</ingredient> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">gewurtzet</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">gesaltzen</ingredient> Mach ouch dur vsz kleine kuegelin Zcuch sie durch einen duennen <ingredient commodity="Q107261752" en="funnel cake dough">struben teig</ingredient> Back sie wol In eim <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> die sin gut</ab>

 <ab n="72" type="kitchenTip" xml:id="k1.72" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Liver aspic, yellow">Ein lebersultz Gele zu machen</title> Muesz man der durch getribben <ingredient commodity="Q107246430" en="aspic broth">brue</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gilben</ingredient> wan sie durch das <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">pheffer tuch</tool> getribben ist Er dan man isz vber guest vnd wie man die <ingredient commodity="Q107246430" en="aspic broth">bru</ingredient> vber guest so besteds also das man Ime nit anders kan gethuen vnd muesz also bliben</ab>

 <ab n="73" type="kitchenTip" xml:id="k1.73" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Chicken offal pastry">In die <ingredient commodity="Q68497339" en="calf&apos;s lung">lungen</ingredient> <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchlin</dish></title> Mag man alles das hacken das von <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">hunernn</ingredient> vberblibt <ingredient commodity="Q107246466" en="chicken head">koph</ingredient> <ingredient commodity="Q107246468" en="chicken neck">kragennn</ingredient> <ingredient commodity="Q107307333" en="chicken intestine">darme</ingredient> vnd alles <ingredient commodity="Q107246469" en="chicken offal">Ingeweit</ingredient> das vereynet sich do mit Man mag ouch die selben <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchlin</dish> In eyner <ingredient commodity="Q1432535" en="chicken broth">brue</ingredient> essen verheft mit eynem kleinen <ingredient commodity="Q11106" en="bacon">specklin</ingredient> oder ab gemachtmit hofflichem sidden Zue verstehen als mit <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milch smaltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> schon <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">vergilbt</ingredient></ab>

 <ab n="74" type="recipe" xml:id="k1.74" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Meatballs">Gut knodlin von <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleisch</ingredient></title> Wilcherley das ist hacks wol Thue gehackten <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> dar Inn Machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Thu ein klein <ingredient commodity="Q11106" en="bacon">speck<pb n="016r" xml:id="K1_016r"></pb>lin</ingredient> dar zcue Slach zcwei rohe <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyerr</ingredient> dar Inne Mach kugelin dar vsz Sueed sie mit <ingredient commodity="Q96362076" en="chicken stock">huenerbrue</ingredient> ader mit Ire eigen <ingredient commodity="Q107246643" en="meat broth">brue</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Gilbe</ingredient> sie wol vnd richt sie dar Soliche kuegelin macht man zu lebersultzen leigenn vnd do mit vereynen</ab>

 <ab n="75" type="recipe" xml:id="k1.75" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Veal, hollow roast">Ein <dish commodity="Q0" en="hollow roast">holbroden</dish> von <ingredient commodity="Q957434" en="veal">kalbfleisch</ingredient></title> Hacks klein vnd wol Thu isz In eynen <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> Slach ydel gute <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">eyer totteren</ingredient> dar Inne vnd eyn wenig schon <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzs</ingredient> Im <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> ab mit <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltze</ingredient> Stos wol vnder ein ander behalt das <ingredient commodity="Q796758" en="egg white">wiesse</ingredient> klopphe isz vf halb Dan mache einen breidleichten gense <tool commodity="Q20181361" en="spit">spisz</tool> den bicke rue Nym das <ingredient commodity="Q957434" en="veal">fleisch</ingredient> vsz dem <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> Bestrich den <tool commodity="Q20181361" en="spit">spisz</tool> mit dem <ingredient commodity="Q796758" en="egg white">eiger kloir</ingredient> vnd netz die hend dar Inne vnd kleibe das <ingredient commodity="Q957434" en="veal">fleisch</ingredient> vmb vnd vmb den <tool commodity="Q20181361" en="spit">spisz</tool> gar wol lenglich In eyner dicked gar eben drucks wol zcu mit nassen hendenn als lang der brode ist Leghe Ine zcuem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> Zcuem irsten klein <tool commodity="Q177257" en="ember">kolnn</tool> vnd sitlich wende Ine vondem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> vnd dar noch ye rischer <tool commodity="Q177257" en="ember">kolnn</tool> Beguesz Ine mit eym Zcuerloissen alten <ingredient commodity="Q11106" en="bacon">specklin</ingredient> ader <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> Du machst ouch den <ingredient commodity="Q11106" en="bacon">speck</ingredient> Snytzlin ader gehackt vor dar In thuen ader <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> So fuechtet isz vnd bridt vil schoen Ader an vnderlois wend isz vmb fyer nit So wirds risch Synd lange snytzen dar In vnd sehe <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber pulber</ingredient> dar Inn Stich mit eym <tool commodity="Q1323569" en="skewer">hultz</tool> dar In Nym ein <ingredient commodity="Q67860017" en="meat stock">fleisch brue</ingredient> die <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gilbe</ingredient> schoen Thu <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> dar an Hitzs In einer <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> begusz den <dish commodity="Q0" en="hollow roast">broden</dish> do mit so blibt er lynd vnd gut</ab>

 <ab n="76" type="recipe" xml:id="k1.76" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Loin roast">Ein gut <ingredient commodity="Q1574029" en="loin">luemel</ingredient> <dish commodity="Q899561" en="roast">brode</dish></title> Nym die <ingredient commodity="Q9377" en="kidney">Niern</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q1574029" en="loin">schoiff broden</ingredient> waschs suber Nym den <ingredient commodity="Q494268" en="blood">sweis</ingredient> Rieb <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> dar In Tribs durch eyn <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuch</tool> Thu isz In einen <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> dar zu wil der <ingredient commodity="Q494268" en="blood">sweis</ingredient> nit gernn durch gehen so gusz <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> dar In ader <ingredient commodity="Q67860017" en="meat stock">fleischbrue</ingredient> vnd Trieb den <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuechen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q494268" en="blood">sweis</ingredient> durch Lois stehen vnd snyed die <ingredient commodity="Q9377" en="kidney">nyeren</ingredient> vnd das <ingredient commodity="Q1574029" en="loin">fleisch</ingredient> wuerffelecht Thu isz dar In vnd lois sieden Menge isz mit <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd swartzen <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> ab</ab>

 <ab n="77" type="recipe" xml:id="k1.77" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Roe-deer meat puree">Ein gut Rechmuesz</title> Nym die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q265868" en="bone">beyne</ingredient> vsz dem <ingredient commodity="Q65244403" en="roe-deer meat">fleisch</ingredient> vnd die <ingredient commodity="Q56297309" en="saddle of roe-deer">schulderbroden</ingredient> vsz dem rucke wo isz morb sye Wasche isz vsz warmem <pb n="016v" xml:id="K1_016v"></pb> <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> den thu In den <ingredient commodity="Q107246727" en="roe-deer blood">sweis</ingredient> vnd geribben <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuechen</ingredient> Strichs durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuch</tool> Auch snyd das <ingredient commodity="Q65244403" en="roe-deer meat">fleisch</ingredient> als wurffelecht Thu isz dan In den <tool commodity="Q381155" en="sieve">durch gang</tool> In einen <tool commodity="Q2366864" en="cooking pot">wan</tool> isz schier gesueed so machs ab mit gueten <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzenn</ingredient> ader rieb mehe <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> dar In vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> versuchs Machs mit swartzen <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> ab</ab>

 <ab n="78" type="recipe" xml:id="k1.78" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fish, hollow roast">Einen fischbroden </title> Mach glicher wisz gar nae <ref target="#k1.75">als den holbroden vor gesagt</ref> Nym einen <ingredient commodity="Q83363026" en="northern pike">hecht</ingredient> bereit Ine schoen Lose Im den <ingredient ana="exclusion" commodity="Q11801583" en="fish bone">groid</ingredient> ab vnd mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> abgesoden als er sin sal behalt die <ingredient commodity="Q107307349" en="northern pike broth">brue</ingredient> Stos Ine In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morserr</tool> mit <ingredient commodity="Q10978" en="grape">winberen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honyge</ingredient> gesoden mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd ein wenig <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> das tempererr wol mit ein wenig <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milch smaltz</ingredient> Slags vmb einen <tool commodity="Q20181361" en="spit">spisz</tool> <ref target="#k1.75">als den holbroden</ref> Lege Ine zue dem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> Nym das <ingredient commodity="Q107246654" en="northern pike head">houbt</ingredient> <ingredient commodity="Q11801583" en="fish bone">groid</ingredient> vnd den <ingredient commodity="Q107304832" en="northern pike tail">swantz</ingredient> hacks zue stucklin mit dem <ingredient commodity="Q107246653" en="northern pike blood">sweis</ingredient> Suds ab mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> gar wol Rieb <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> Machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzenn</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> ader mit der <ingredient commodity="Q107307349" en="northern pike broth">fischbrue</ingredient> versuchs woil Wiltu den <ingredient commodity="Q83363026" en="northern pike">hecht</ingredient> vor nicht syeden So hack Ine gar klein vnd stos Ine wol In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> vnd bereidt Ine mit den <foreign xml:lang="la"><ingredient commodity="Q42527" en="spice">Speciebus</ingredient></foreign> vorgesagt</ab>

 <ab n="79" type="recipe" xml:id="k1.79" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Meat pastry"><dish commodity="Q13276" en="cake">kuchlin</dish> von <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wilt brod</ingredient></title> <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">hunernn</ingredient> <ingredient commodity="Q178559" en="poultry">vogeln</ingredient> ader Anderm <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleisch</ingredient> Bereid vnd sued sie vor gar recht Thu isz vnd hacks gar klein Bereids ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> Stois In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morserr</tool> Slag <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eier</ingredient> dar Inne nit zu duenne das isz sich zue <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchen</dish> machenn lois Backs brune Das mag man vsz eym <dish commodity="Q0" en="pfeffer">phefferlin</dish> essen ader sust vor <dish commodity="Q899561" en="roast">gebrod</dish></ab>

 <ab n="80" type="recipe" xml:id="k1.80" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Quail puree">Ein <ingredient commodity="Q83363038" en="quail">wachteln</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">brie</dish></title> Sued vnd bereid sie In einer <ingredient commodity="Q67860017" en="meat stock">fleischbrue</ingredient> Thue sie vsz In eynen <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> Rieb <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuechen</ingredient> dar vnder Stois wol mit <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wiessem brod</ingredient> Rieb guten <ingredient commodity="Q10943" en="cheese">kese</ingredient> dar vnder Triebs durch mit der <ingredient commodity="Q107246719" en="quail stock">wachteln brue</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Thu isz In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> Erwelle isz Machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Strauee <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> dar vff an der <tool commodity="Q1762308" en="sideboard">anerichten</tool> vnd gibs fur</ab>

 <ab n="81" type="recipe" xml:id="k1.81" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Roe-deer meat puree">Ein <ingredient commodity="Q65244403" en="roe-deer meat">Rehech</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">musz</dish></title> <pb n="017r" xml:id="K1_017r"></pb> Behalt den <ingredient commodity="Q107246727" en="roe-deer blood">Sweis vom Rehe</ingredient> Sueed das <ingredient commodity="Q107307365" en="roe-deer offal">Ingerusch</ingredient> vnd die <ingredient commodity="Q65244403" en="roe-deer meat">bret</ingredient> Hacks klein Netze ein <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> In der <ingredient commodity="Q107307364" en="roe-deer broth">brue</ingredient> Strichs durch mit der <ingredient commodity="Q107307364" en="roe-deer broth">bruehe</ingredient> vnd dem <ingredient commodity="Q107246727" en="roe-deer blood">sweis</ingredient> Thu isz In eynen <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> vber das <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> Lois erwallen Machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltze</ingredient> Hastu dan <ingredient commodity="Q1682434" en="smoked meat">gereuecherd gesoden fleisch</ingredient> ader ander gesoden <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wiltbrat</ingredient> ader gebroden Das machstu trucken darIn legen vnd das gemuesze dar vf schudden vnd an der <tool commodity="Q1762308" en="sideboard">anericht</tool> mit <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> bestrauwen vnd einen lutern <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> dar vf thuen</ab>

 <ab n="82" type="recipe" xml:id="k1.82" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Calf&apos;s lung pastry, batter fried">Ein <dish commodity="Q477248" en="pastry">gebacks</dish> von <ingredient commodity="Q68497339" en="calf&apos;s lung">kelber lungen</ingredient></title> Hacks klein Mache einen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> von <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">eier tottern</ingredient> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">gewurtzt</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">gesaltzenn</ingredient> Mache klein kuegelin dar vsz Zuch sie durch einen duennen <ingredient commodity="Q107261752" en="funnel cake dough">strueben teig</ingredient> Back sie wol In eynem <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> die sin gut <foreign xml:lang="la">Finis Secundi capituli</foreign> </ab>

 <title corresp="#k1.83 #k1.84 #k1.85 #k1.86 #k1.87 #k1.88 #k1.89 #k1.90 #k1.91 #k1.92 #k1.93 #k1.94 #k1.95 #k1.96 #k1.97 #k1.98 #k1.99 #k1.100 #k1.101 #k1.102 #k1.103 #k1.104 #k1.105 #k1.106 #k1.107 #k1.108 #k1.109 #k1.110 #k1.111 #k1.112 #k1.113 #k1.114 #k1.115 #k1.116 #k1.117 #k1.118 #k1.119 #k1.120 #k1.121 #k1.122 #k1.123 #k1.124 #k1.125 #k1.126 #k1.127 #k1.128 #k1.129 #k1.130 #k1.131" key="">Das dritte teil von <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">Eier</ingredient> Spiese</title> <ab n="83" type="recipe" xml:id="k1.83" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Egg shells, stuffed">kuegeleicht <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> zcu machen</title> Rieb enwenig <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">Semelbrods</ingredient> Nym <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">eier totternn</ingredient> an das <ingredient ana="exclusion" commodity="Q796758" en="egg white">wies</ingredient> klopphe die <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">totternn</ingredient> das <ingredient commodity="Q7802" en="bread">broid</ingredient> <ingredient commodity="Q83165" en="nutmeg apple">Muescat</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> durch en ander Fulle die <tool commodity="Q2731253" en="eggshell">eier schalen</tool> mit eym <tool commodity="Q1323569" en="skewer">hueltzlin</tool> Ruere sie fast bis das ful werdenn Nym ein kophlin von einer andernn <tool commodity="Q2731253" en="eggshell">eiger schalen</tool> Salb die bynnen mit <ingredient commodity="Q796758" en="egg white">eyer kloir</ingredient> Sturtzs vber das lochlin des gefulten <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eygs</ingredient> Roist sie In eym <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltze</ingredient> Ader broid sie bie eym <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> ader magst sie syeden wie du wilt so sin sie gut vnd gib sie dar <ab n="1" subtype="subrecipe" type="recipe" xml:id="k1.83.sub.1" xml:lang="de-x-enh"><title key="Stuffing for freshwater crayfish shells" type="none"></title>Item Soliche <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> mag man In <tool commodity="Q107262384" en="crayfish shell">krebs schalen</tool> fullenn dar Inne gehackt <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> <ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">Saluey</ingredient> ader welschen <ingredient commodity="Q2964630" en="horse radish">Merredch</ingredient> Auch <ingredient commodity="Q162544" en="Glechoma hederacea">Guendreben</ingredient> vnd andernn guten <ingredient commodity="Q207123" en="herb">krudernn</ingredient> en wenig So gebroten <pb n="017v" xml:id="K1_017v"></pb> vnd gestossen mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertzen</ingredient> abgemacht also dar gegeben In ein <ingredient commodity="Q3075310" en="stock">bruelyn</ingredient> vor geleret Ader trucken wy man wil ists gut vnd gerecht</ab>

</ab>

 <ab n="84" type="recipe" xml:id="k1.84" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Egg pastry">Ein Stercks <dish commodity="Q477248" en="pastry">gebacken</dish></title> Mach einen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> von ydel <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eigern</ingredient> vnd schonem <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> Rieb <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> dar vnder vnd kneds Mit eynem guten gesoden <ingredient commodity="Q184442" en="mead">honyg win</ingredient> Zcuch den <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> vf einem <tool commodity="Q617239" en="cutting board">breed</tool> mit eym <tool commodity="Q207763" en="rolling pin">welgerhultz</tool> Snyd dan snidlin vingerslang vnd breid vnd back sie also</ab>

 <ab n="85" type="recipe" xml:id="k1.85" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Krosseier"><name>Kroiszs <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyger</ingredient></name> zu machen</title> Brich die <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiger</ingredient> an den spitzen hubschlich vf Thu dar Inne <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Rure isz mit eym <tool commodity="Q1323569" en="skewer">hultzlin</tool> wol vnder ein ander vnd ist <ingredient commodity="Q28165" en="cinnamon">Zcydmers rindernn</ingredient> ader <ingredient commodity="Q83165" en="nutmeg apple">muescat</ingredient> ader <ingredient commodity="Q1882876" en="mace">muescat blud</ingredient> zcemelich vnd die best <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> hie zcue Sal man nemen zu dissen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eigernn</ingredient> Mach das lochlin oben mit <ingredient commodity="Q796758" en="egg white">eiger cloir</ingredient> widder zcue vnd sturtz dar vnder Also magstu sie broden In eym <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> ader In heisser <tool commodity="Q152079" en="ash">eschen</tool> das sie keine an rure</ab>

 <ab n="86" type="recipe" xml:id="k1.86" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pastry in four colours">Ein hofeliches <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">Eier</ingredient> essen</title> Nym <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiger</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> Mach einen lynden <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> Verbe Ine als hir noch volgt Von <ingredient commodity="Q156921" en="cornflower">kornbloemen</ingredient> vnd von <ingredient commodity="Q207123" en="herb">krudernn</ingredient> Mache eins bloe Eins gruen Eins roid Eins gele ader wies Zcuetrieb den <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> mit eym <tool commodity="Q207763" en="rolling pin">welgerhultz</tool> vnd verbe Ine dan an einer sieden vssen Mach <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">bletter</ingredient> darvsz als krepphen vnd hack <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wiltbrod</ingredient> Isz sie gesoden ader gebroden Des glichen <ingredient commodity="Q25777" en="fieldfare">kromet vogel</ingredient> ader ander gesoden ader gebroden Ader des glichen <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huner</ingredient> welcherley <ingredient commodity="Q995566" en="sausage meat">gehecke</ingredient> das ist knede Ine mit eynem rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">abgewurtzt</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">gesaltzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gegilbt</ingredient> So legs also vf die <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">bletter</ingredient> die schyeblecht gesnydden sind Erbreid das <ingredient commodity="Q995566" en="sausage meat">geheck</ingredient> als duen die <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">bletter</ingredient> sin Leghe ein ander <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">blad</ingredient> darvber das salbe vmb vnd vmb zcue als fladen vnd back sie In einer <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> Wiltu dan gern so magstu fyn krepphen machen wen die gebacken sin so strauwe <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zucker</ingredient> dar vff an der <tool commodity="Q1762308" en="sideboard">an richten</tool> Setzs fur In solichen <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">bleddern</ingredient> ader krepphenn magstu <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> backenn In zcweier ader drierley wies <ab n="1" subtype="subrecipe" type="recipe" xml:id="k1.86.sub.1" xml:lang="de-x-enh"><title key="Soft egg stuffing for pastry in four colours" type="none"></title>Mach geruerdt <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> <pb n="018r" xml:id="K1_018r"></pb> mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzenn</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltze</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gilbe</ingredient> sie en wenig vnd verberg die vnder die bledder als vor Geferbt ader vngeferbt vnd back sie</ab> <ab n="2" subtype="subrecipe" type="recipe" xml:id="k1.86.sub.2" xml:lang="de-x-enh"><title key="Hard boiled egg stuffing for pastry in four colours" type="none"></title>Zcum andern mol Sued harte <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiger</ingredient> hack sie wol Thu <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> darInne vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtze</ingredient> verkned sie mit einem rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> das <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">vergilbt</ingredient> sie legh sie Inn als vor vnd back sie</ab> <ab n="3" subtype="subrecipe" type="recipe" xml:id="k1.86.sub.3" xml:lang="de-x-enh"><title key="Meat stuffing for pastry in four colours" type="none"></title>Zcuem dritten mol magstu allerley gesoden <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleisch</ingredient> nemen durre ader gruen wol gehackt vnd mit eym rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> verkneden an gele mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> nicht zuvil vnd trucken In geleid schon vermacht vnd gebackenn</ab> Wiltu gern so magstu gern <ingredient commodity="Q89" en="apple">Epphel</ingredient> In disse dry geback hacken vnd wol vnder ein tempereren vnd also zcerdlicher <dish commodity="Q13276" en="cake">kuechlin</dish> vnd <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphen</dish> backenn</ab>

 <ab n="87" type="recipe" xml:id="k1.87" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pastry, checkered, stuffed, in five colours">Ein Schoch zcabels <dish commodity="Q477248" en="pastry">geback</dish> gefult von funff <ingredient commodity="Q753009" en="food coloring">farben</ingredient></title> Back ein <ingredient commodity="Q44541" en="pancake">blad</ingredient> von geklopften <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">eygern totternn</ingredient> vnd eyn klein <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Saffran</ingredient> dar vnder das isz gilbe sie Nym der <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiger</ingredient> vf ein essen ader zwei Drucke <ingredient commodity="Q107246694" en="parsley juice">peterlin saft</ingredient> dar Inn durch ein suber <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuch</tool> Tempereres wol so werden sie grvne Mach einen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> als die hasenorenn nit zudicke noch zudunne Snyd <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">bletter</ingredient> dar vsz Back sie nit zubruen Wiltu sie bloe han So drucke <ingredient commodity="Q107262382" en="cornflower juice">kornbloemen saft</ingredient> dar In vnd das wirt zcweier ader drier ley So man wol hat gestossen In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> mit luterem <ingredient commodity="Q283" en="water">wasserr</ingredient> wie vil der <ingredient commodity="Q156921" en="cornflower">kornblomen</ingredient> sin So ist der irst druck bloe said der ander bleicher Der dritte noch bleicher So ists mit allen varben von vszdruckenn von allen <ingredient commodity="Q506" en="flower">bloemen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q207123" en="herb">krudernn</ingredient> an <ingredient ana="exclusion" commodity="Q34687" en="rose">rosen</ingredient> die hat nit mere dan Iren gesmack vsz gedruckt vnd vndergemischt Ire <ingredient commodity="Q107307367" en="rose juice">safft</ingredient> an allen scha den In alle essen so man die an richt dar vnder tempereret So smeck dar zcu vnd vndersetz den Smack In einZcyen Also magstu wol nemen <ingredient commodity="Q146095" en="violet">violen</ingredient> vnd was von <ingredient commodity="Q207123" en="herb">krudern</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q506" en="flower">bloemen</ingredient> wol smeckt gestossen vnd gestrichen durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuch</tool> vnd alwege den <ingredient commodity="Q753009" en="food coloring">safft</ingredient> behalten Thu Ine Inn ein glaseren <tool commodity="Q987767" en="container">geschirre</tool> bisz du sin bedarffest gar schon bedeckt vor mueckenn vnd Spynnen Item Nym <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> back sie bruen In <ingredient commodity="Q72827" en="lard">Smaltz</ingredient> Thue sie vsz <pb n="018v" xml:id="K1_018v"></pb> Leg sie vf ein <tool commodity="Q347690" en="workbench">banck</tool> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">Wurtze</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltze</ingredient> sie zu mossen Nym das irste gele <ingredient commodity="Q44541" en="pancake">blad</ingredient> Strich die <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> dar vf Nit zudicke noch zu duenne Dan nym das grvne <ingredient commodity="Q44541" en="pancake">blad</ingredient> vnd lege isz vff <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphell</ingredient> Dan mach ein gele <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">full</ingredient> von <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyernn</ingredient> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">gewurtzt</ingredient> als geruret <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> Nym dan das bloe <ingredient commodity="Q44541" en="pancake">blaid</ingredient> vnd legh isz dar vf die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> Vnd nym dan ein ander farbe wie der <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> geferbt ist ein <ingredient commodity="Q44541" en="pancake">blad</ingredient> legh dar vber So dan die <ingredient commodity="Q44541" en="pancake">bleder</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> by ein ander ist schoen vf ein ander geleigt so nym ein frisch <ingredient commodity="Q796758" en="egg white">eier klore</ingredient> vnd bestrich sie vmb vnd vmb Heft isz wol vnd machs lenglicht als einen weck Snyds zu stucklin vnd stois an eynen hultzenn zuetetigen breidelechten <tool commodity="Q20181361" en="spit">spisz</tool> ye zcwei oder iij zusamen an eyn <tool commodity="Q20181361" en="spit">spiszlin</tool> Mach eyn dunnes <ingredient commodity="Q29493" en="batter">teiglin</ingredient> von <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milche</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eygern</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">vergilbt</ingredient> Zuch die <tool commodity="Q20181361" en="spit">spiszlin</tool> dar durch vnd legh sie widder In einen <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> back sie bruen Trags fuer vnd wan das vfgesnydden wirt so hat ein ydes sin <ingredient commodity="Q753009" en="food coloring">farb</ingredient> das die geste sere verwondert</ab>

 <ab n="88" type="recipe" xml:id="k1.88" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Cheese pastry strings">Ein angeschreisch <dish commodity="Q477248" en="pastry">geback</dish></title> Nym <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> Geribben <ingredient commodity="Q10943" en="cheese">kese</ingredient> <ingredient commodity="Q36465" en="flour">Mele</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> Mach einen starcken <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teick</ingredient> den zcuch vf einem <tool commodity="Q617239" en="cutting board">brede</tool> gar duenne Snyd Ine als die wormlin halmen grois vnd vingers lenge Schues das In einen heiszen <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> Die back besonder Sehe <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zucker</ingredient> dar vf an der <tool commodity="Q1762308" en="sideboard">anerichten</tool> Gibs an fastagen vor ein gebrods In flachenn zienen <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusselnn</tool> </ab>

 <ab n="89" type="recipe" xml:id="k1.89" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Cheese pastry leaves">Ein ander formen</title> Snyd den <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> als die glais <ingredient ana="comparison" commodity="Q25062" en="common rue">ruten</ingredient> ader <ingredient ana="comparison" commodity="Q101538" en="Trifolium">Clehebletterr</ingredient> ader <ingredient ana="comparison" commodity="Q34687" en="rose">rosen</ingredient> die mag man auch also backenn Wiltu isz <ingredient commodity="Q897" en="gold">vergulden</ingredient> So sals wol kalt sin das bestehit</ab>

 <ab n="90" type="recipe" xml:id="k1.90" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Cheese pastry with pfeffer">Vsz dem selben <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teige</ingredient> eyn <dish commodity="Q0" en="pfeffer">peffer</dish> Essen</title> Sueed <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> hart Nym den <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">dotternn</ingredient> Gebrotenn <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> oder <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birn</ingredient> Hacks vnder ein ander Nym enwenig <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">saffran</ingredient> In <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> Temperers vndereynander das isz dick blibe Mach fladen vsz dem <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teige</ingredient> thu das <ingredient commodity="Q995566" en="sausage meat">gehecke</ingredient> dar vf Slach <pb n="019r" xml:id="K1_019r"></pb> Ine zcu vnd welger isz In den henden kugelecht wie vil du haben wilt back sie In luterem <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> vnd legh sie In den peffer heis ader kalt Sehe einwenig luter <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> darvf So nym dan des hart gesoden <ingredient commodity="Q796758" en="egg white">wiessen des eies</ingredient> Snyd klein stucklin als wurffel Sehe sie ouch darvf Machs ab mit enwenig <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> das stehit wol vnd ist eyn guts gesuends essen Mit dem selbigen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> mag man machenn <ref target="#k1.83">als die gefulten <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> ader als die gefulten <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">krebs</ingredient></ref> Furtragen In <dish commodity="Q178359" en="sauce">brueen</dish> ader <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">suppenn</dish> ader In <dish commodity="Q0" en="pfeffer">pheffer</dish></ab>

 <ab n="91" type="recipe" xml:id="k1.91" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Bread, stuffed, and roasted">Ein frempts <dish commodity="Q477248" en="pastry">geback</dish> heist <name>Snabel</name></title> Nym <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wies broid</ingredient> Snyd die <ingredient commodity="Q990859" en="bread crust">ryndenn</ingredient> do von Mach dar vsz duenne snedden Leg sie vf eyn <tool commodity="Q617239" en="cutting board">bred</tool> Snyd die <ingredient commodity="Q990859" en="bread crust">rynden</ingredient> als <tool commodity="Q57216" en="plate">tellerr</tool> Nym <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> die snydd zu viertelnn ader halben viertelnn Roist sie dar noch hack sie klein <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltze</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtze</ingredient> sie was <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtze</ingredient> du hast <ingredient commodity="Q3143131" en="pepper">peffer</ingredient> ader <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Saffran</ingredient> Hacks durch en ander Slag wol geklopt <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> dar Inn kneds durch ein ander So du die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> hast bereidt so strichs vf eine snydden vnd deck ein ander dar vber das die vnderste snydde gar nohe zue der vberen reiche verhefts mit eym <ingredient commodity="Q796758" en="egg white">eierklor</ingredient> das sie bie ein ander bliebenn vnd back sie wol schoen <ab n="1" subtype="subrecipe" type="recipe" xml:id="k1.91.sub.1" xml:lang="de-x-enh"><title key="Bread, coloured, stuffed, and roasted" type="none"></title>Item wer die selben <name>Snabel</name> von mancherley <ingredient commodity="Q753009" en="food coloring">farbe</ingredient> han wil der zich das <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">brod</ingredient> vor hene durch ein <ingredient commodity="Q753009" en="food coloring">gruen saft Roid ader bloe</ingredient> wie das vor ist geleret Aber an <ingredient ana="exclusion" commodity="Q753009" en="food coloring">farbe</ingredient> das zuehaben Mag man isz In winsuppen ader <dish commodity="Q0" en="pfeffer">pefferr</dish> geben ader In <dish commodity="Q837480" en="aspic">Galraid</dish> ader lebersultzenn Ader In <ingredient commodity="Q10943" en="cheese">kese</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">brue</dish> wie man wil</ab>

</ab>

 <ab n="92" type="recipe" xml:id="k1.92" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Winter fruit pastry">Ein ander guts <dish commodity="Q477248" en="pastry">geback</dish> kondt von <ingredient commodity="Q89" en="apple">Eppheln</ingredient> von <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">Birnen</ingredient></title> Nym vom besten <ingredient commodity="Q107262078" en="winter fruit">winter obis</ingredient> <ingredient commodity="Q89" en="apple">Epphel</ingredient> ader <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birnn</ingredient> Roist sie schon In <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> Rere <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wies brod</ingredient> dar Inne vnd hart <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> dar Inne gehackt Zuslags wol mit gutem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> ader Mach ein <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> dar vsz zu rechter moisse vnd klein kugelin darvsz gemacht Geschossen vsz der hand In den <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> ader mit eynem kleinen <tool commodity="Q81895" en="spoon">leffel</tool> Ist eyn gut gebacken Trucken ader nasz In kesebrue ader <dish commodity="Q0" en="pfeffer">pheffer</dish> </ab>

 <pb n="019v" xml:id="K1_019v"></pb> <ab n="93" type="recipe" xml:id="k1.93" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Golden confectionery"><ingredient commodity="Q897" en="gold">Verguelte</ingredient> <dish commodity="Q13276" en="cake">kuelchen</dish> zu backenn</title> Nym geslagen <ingredient commodity="Q897" en="gold">golt</ingredient> wol geribben vf eym <tool commodity="Q22731" en="stone">stein</tool> mit <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> als die golt farbe ader moler farbe Magstue <ingredient commodity="Q56139" en="liquor">gebranten win</ingredient> han ist besser Do mit wol getribben das isz starck wirt vnd glitzernn So nym dan eynen <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">dottern von eym rohen ey</ingredient> dar zcue Riebs anderweit Mach kuegelin <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zuckarat</ingredient> <ingredient commodity="Q107307368" en="sandalwood sugar">Rosat</ingredient> <ingredient commodity="Q107307374" en="violet sugar">violat</ingredient> ader <ingredient commodity="Q83165" en="nutmeg apple">muescat</ingredient> hofelich klein als duemen gleder Slach die hende In eyn <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> welle vnd mach sie rondt zcuschen den henden Nym ein starcke <tool commodity="Q2353869" en="peacock feather">phahen federen</tool> vnd bestrich die kuelchen mit der <ingredient commodity="Q897" en="gold">goltfarbe</ingredient> behendlichen vmb vnd vmb Stos ein <tool commodity="Q32489" en="knife">messer</tool> ader eyn <tool commodity="Q1323569" en="skewer">hultz</tool> dar Inne das du die <dish commodity="Q13276" en="cake">kuelichen</dish> vber all mogst bestrichen Leig sie noch ein ander vf ein schon <tool commodity="Q617239" en="cutting board">bred</tool> als vil du Ire han wilt vnd back ye eins noch dem andernn In fullem <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltze</ingredient> das isz dar Inne swymme ader weire das sie sich vnder ein ander nit ruren Nym sie mit eym <tool commodity="Q388428" en="skimmer">lochereichten leffel</tool> vsz das sie wol ersien So bliben sie schoen dye gib vor gebrods als tracken</ab>

 <ab n="94" type="recipe" xml:id="k1.94" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Funnel cake">Gute <dish commodity="Q539429" en="funnel cake">Strubenn</dish> zu backenn</title> Nym ein hant fulle <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlins</ingredient> Stois mit <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> vnd eym <ingredient commodity="Q107262394" en="white breadcrumbs">wies brosem brods</ingredient> Triebs durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuech</tool> Nym <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> Mache einen guten <ingredient commodity="Q107261752" en="funnel cake dough">strueben teiglin</ingredient> versaltzs nit Nym den durchgeslagen <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> vnd zcedde Ine Inn die <tool commodity="Q127666" en="pan">phann</tool> nit zcue dicke vnd das die <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> nit zu enge sy</ab>

 <ab n="95" type="recipe" xml:id="k1.95" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Stuffing for fried dumplings, apple an pear">Von <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphen</dish> zue backen von <ingredient commodity="Q89" en="apple">eppelnn</ingredient> von <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birnen</ingredient></title> Brode <ingredient commodity="Q89" en="apple">Epphel</ingredient> ader <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birn</ingredient> vor hyn gar schoen Thu sie In einen <tool commodity="Q45778" en="mortar">morsel</tool> Slach ein <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> ader zcwey darIn vnde eyn klein <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Stoszs vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzs</ingredient> gar wol vnd fulle isz In die <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krapphen</dish> 
    <ab n="1" subtype="subrecipe" type="recipe" xml:id="k1.95.sub.1" xml:lang="de-x-enh"><title key="" type="none"></title>Wiltu ander <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krapphen</dish> machen von <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyernn</ingredient> So magstu wol <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q147176" en="meadowsweet">Meyland</ingredient> ader ander guete <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruder</ingredient> hacken dar In thuen vnd mit eym rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> verknedenn <ingredient commodity="Q42527" en="spice">Gewurtzt</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Gesaltzenn</ingredient> vnd Infullen</ab></ab>

 <ab n="96" type="recipe" xml:id="k1.96" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Stuffing for fried dumplings, several">Ander <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphenn</dish></title> Mag man <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphen</dish> fullen mit der <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> als man gesturtzte <ingredient ana="comparison" commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> fullt vnd als man <ingredient ana="comparison" commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huner</ingredient> fuelt <pb n="020r" xml:id="K1_020r"></pb> Aber was man von <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleische</ingredient> wil fuellen Ein yde <ingredient commodity="Q107246645" en="meat stuffing">fleisch fulle</ingredient> ader <ingredient commodity="Q107246610" en="fish stuffing">vischfulle</ingredient> die muesz vor recht vnd wol gesoden sin Isz sin <ingredient commodity="Q107262069" en="forest bird">walt vogel</ingredient> ader <ingredient commodity="Q9371" en="spleen">Miltz</ingredient> <ingredient commodity="Q7886" en="lung">lungen</ingredient> <ingredient commodity="Q1470283" en="liver">leberen</ingredient> <ingredient commodity="Q600396" en="fish">visch</ingredient> ader solich klein zusetze wol gehackt dan wol gestoissen In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> wie dan der zuesatz ist von <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyernn</ingredient> van <ingredient commodity="Q107246449" en="calf&apos;s brains">kalbs hirne</ingredient> vnd von Intrage <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> vnd ander wolsmeckend <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruder</ingredient> der man ye ein wenig nympt zu einer <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> Allein des gesmacks halber Ader man mag sin entberen zue kleiner <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> So man aber <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> macht an gebroten <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huener</ingredient> <ingredient commodity="Q83363036" en="pigeon">Tuben</ingredient> vnd was von <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleische</ingredient> ist do muesz man die <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruder</ingredient> zuhabenn Auech <ingredient commodity="Q3251025" en="juniper berry">wachhulder bere</ingredient> <ingredient commodity="Q33873455" en="anise">Anysz</ingredient> <ingredient commodity="Q22978145" en="caraway">kuemmel</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q27658833" en="fennel">Fenchel</ingredient> gestoissen vnd mit der <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> temperert mit rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyernn</ingredient> schon vnder ein ander kneden vnd Ingefult vnd wol gebackenn</ab>

 <ab n="97" type="recipe" xml:id="k1.97" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fried dumpling dough">Ein <ingredient commodity="Q107261751" en="fried dumpling dough">krepphen teig</ingredient></title> Sueed <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honyg</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> als vil due wilt Nym ouech ein wiede <tool commodity="Q153988" en="bowl">schuesseln</tool> vnd zcwirre den <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> mit <ingredient commodity="Q2249305" en="wheat flour">weissen mele</ingredient> als ein mueszlin Slach eynen <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">eyernn dotternn</ingredient> der roit sie In eyn ander <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusselnn</tool> vnd ein wenig <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">saffraen</ingredient> Zutribs gar wol mit dem gemachten <ingredient commodity="Q184442" en="mead">honnyg win</ingredient> vnd thu isz In den gezcwirten <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teigk</ingredient> Temperers ouch wol vnd wirff ye eyn steueblyn <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mels</ingredient> dar zu In die <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusselnn</tool> als lange bisz tue ein liddigen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> gemachst So bereid ein suber <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuech</tool> vff vnd zuch den <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> dar vff mit eym <tool commodity="Q207763" en="rolling pin">welger hultz</tool> zue moissen Snyd Ine zu formen grois ader klein dar noch du die <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphenn</dish> haben wilt nach yder <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> gestalt da richt dich noch Ader was <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> man mit <ingredient commodity="Q911712" en="brewer&apos;s yeast">hefe</ingredient> ader <ingredient commodity="Q44" en="beer">bier</ingredient> <ingredient commodity="Q107262144" en="hop water">hopphen wasser</ingredient> macht die musz man alle loissen vff gehen vnd darnoch aber eins kneden mit lauewen <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> ader mit eym gesoden <ingredient commodity="Q184442" en="mead">honnyg win</ingredient> Do wisse dich noch zurichten</ab>

 <ab n="98" type="recipe" xml:id="k1.98" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Fish liver fried dumplings">Crepphen mit <ingredient commodity="Q96756315" en="fish liver">vischlebernn</ingredient> gefult</title> Nym <ingredient commodity="Q107304849" en="northern pike liver">hechts</ingredient> <ingredient commodity="Q107246717" en="poultry liver">vogel</ingredient> ader <ingredient commodity="Q67210929" en="chicken liver">huner lebernn</ingredient> Stoszs wol mit ein wenig geribben <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> so haben si <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertz</ingredient> <pb n="020v" xml:id="K1_020v"></pb> gnuech vnd mit eym <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">Eierr dotternn</ingredient> vnd Fuls Inne</ab>

 <ab n="99" type="recipe" xml:id="k1.99" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Stuffing for fried dumplings, fish">alle <ingredient commodity="Q107246607" en="fish guts">Ingerusch von vischen</ingredient></title> als <ingredient commodity="Q219426" en="roe">rogen</ingredient> <ingredient commodity="Q96756279" en="fish intestine">darme</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q5454629" en="fish head">fischehouebt</ingredient> so man die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q11801583" en="fish bone">bein</ingredient> vsz thuet gantz vnd gar vnd das alles stois mit eym <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">eier dotter</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q5454675" en="fish stock">fischbrue</ingredient> vor abgemacht vnd eym klein <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> dar vnder geribbenn Ist ein gut <ingredient commodity="Q107246610" en="fish stuffing">fischful</ingredient> In die <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphen</dish> also schon gebackenn</ab>

 <ab n="100" type="recipe" xml:id="k1.100" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Stuffing for fried dumplings, poultry">Ander <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphen</dish> <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">full</ingredient> von <ingredient commodity="Q178559" en="poultry">feder vehe</ingredient></title> Nym <ingredient commodity="Q107307356" en="poultry head">kophe</ingredient> <ingredient commodity="Q107307359" en="poultry neck">kragen</ingredient> <ingredient commodity="Q107307358" en="poultry intestine">darme</ingredient> <ingredient commodity="Q107307355" en="poultry feet">Fusze</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q107307360" en="poultry stomach">magenn</ingredient> Hacks alle klein Stois In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> Sueed hart <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiger</ingredient> hacke <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> ader ander gute <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruter</ingredient> Thu das alles In den <tool commodity="Q45778" en="mortar">morserr</tool> Stois wol <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzs</ingredient> vnde <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltzs</ingredient> ab Thue isz vsz In ein <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusselnn</tool> knede ein rohes <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> dar an Fulle die <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphen</dish> mit vnd alle warm furgetragen Also mag man <ingredient commodity="Q107246449" en="calf&apos;s brains">kalbshirnn</ingredient> bereiden vnd Inn fullen vor wol gesodenn</ab>

 <ab n="101" type="recipe" xml:id="k1.101" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Stuffing for fried dumplings, meat leftovers">Ein ander wise vor vberblibben <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleisch</ingredient></title> Nym <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huener</ingredient> <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wilbrod</ingredient> ader ander vberblibben <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleisch</ingredient> das frisch sie vnd nit smecke hacks klein Slach <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyger</ingredient> In <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusseln</tool> vnd gehacktenn <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> Wirff das <ingredient commodity="Q995566" en="sausage meat">geheck</ingredient> dar Inn <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltzs</ingredient> ab Temperers wol das nit zu duenne sie mit gesoden <ingredient commodity="Q184442" en="mead">honyg win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchenn</ingredient> darIn geribben So heldt sichs bye ein vnd list sich Inn fullen Wan die <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphen</dish> gebackenn sin das sichstue an der bruende so thu sie usz So mirck ouch das man alle <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphen</dish> mit <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zucker</ingredient> mag besehen so man die Irberen ludenn vor tragt So ist auch selden ein krepphe so man enwenig <ingredient commodity="Q13186" en="raisin">welscher winber</ingredient> dar Inn hackt an <ingredient ana="exclusion" commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> vnd ane <ingredient ana="exclusion" commodity="Q207123" en="herb">krud</ingredient> sie wernn deste besser Also hastue den <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> vnd <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphen</dish> <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> Ab du die moisze recht kanst tref fen So bistu eyn gut koich</ab>

 <ab n="102" type="recipe" xml:id="k1.102" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Egg and bread pastry">Ein <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">Eiger</ingredient> <dish commodity="Q477248" en="pastry">gebacks</dish></title> kloph sie wol wie vil du wilt Nym <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wies semel brod</ingredient> Snyds worffelecht dar vnder Rieb <ingredient commodity="Q83165" en="nutmeg apple">muescatnus</ingredient> <pb n="021r" xml:id="K1_021r"></pb> darvnder versaltzs nit Mach grois ader klein <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">bletter</ingredient> mit eym <tool commodity="Q207763" en="rolling pin">welholtz</tool> nit zcuduenne vnd back isz Das ist auch eyn gut <ingredient commodity="Q107261751" en="fried dumpling dough">krepphen teig</ingredient> wer sin bedarff</ab>

 <ab n="103" type="recipe" xml:id="k1.103" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Herbs pastry">Ein ander <dish commodity="Q477248" en="pastry">gebacks</dish></title> Nym <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> <ingredient commodity="Q61923338" en="crisped mint">Daue menten</ingredient> vnd ander wol smackend <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruter</ingredient> recht als man <dish commodity="Q178359" en="sauce">salsen</dish> macht Ein <ingredient commodity="Q107262394" en="white breadcrumbs">wies brosem brods</ingredient> ader gereben <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchenn</ingredient> dor zu Stoszs wol durch ein ander Triebs duerch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuch</tool> mit gutem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Do mit temperere <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eier</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> vnd mach einen starckenn <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teick</ingredient> den man mit eym <tool commodity="Q81895" en="spoon">leffel</tool> In zcihe In das <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> ader cleyn <dish>kuchlin</dish> als die <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> muesz vnd back sie</ab>

 <ab n="104" type="recipe" xml:id="k1.104" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Leave pastry">Ein ander heist <name>lappen <dish commodity="Q477248" en="pastry">kuchen</dish></name></title> Mach einen starcken <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> mit <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyernn</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> das dritt teil <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> Zcuech Ine vff eym <tool commodity="Q617239" en="cutting board">brede</tool> vsz <ingredient commodity="Q2249305" en="wheat flour">wiessem mele</ingredient> mit eym <tool commodity="Q207763" en="rolling pin">welgerhultz</tool> Nit zuduenne ader zudicke In die leng vnd smale Mach <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">lappen</ingredient> darvsz an orten schon gezcindelt ader vorn als die <ingredient ana="comparison" commodity="Q33036816" en="oak leaf">eichen bleder</ingredient> <ingredient ana="comparison" commodity="Q4820063" en="grape leaf">win bletter</ingredient> oder <ingredient ana="comparison" commodity="Q7406913" en="linden leaf">lynden</ingredient> was forme du wilt Wiltu bruen So lois wol backenn Ader gele so mach den <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> mit <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">saffran</ingredient> zu rieben In <ingredient commodity="Q282" en="wine">wine</ingredient> ader <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> Gruene von <ingredient commodity="Q107246694" en="parsley juice">peterlinsaft</ingredient> ader was gruen verbt Bloe von <ingredient commodity="Q156921" en="cornflower">kornbloemen</ingredient> Soliche <name>lappen <dish commodity="Q477248" en="pastry">kuchen</dish></name> sin gut vsz allen <dish commodity="Q178359" en="sauce">Salsen</dish> zu essen fur ein <dish commodity="Q899561" en="roast">gebrods</dish> </ab>

 <ab n="105" type="recipe" xml:id="k1.105" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Leave pastry, stuffed with egg or freshwater crayfish stuffing"><ref target="#k1.104">Vsz dem selben <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teige</ingredient></ref></title> mag man kleyne <dish commodity="Q0" en="flat cake">fledlin</dish> machenn vff gewollen mit eynem <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brode</ingredient> vnd darInne eyn <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> machenn <ref target="#k1.83">als gefult <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> Gefuelt <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebs</ingredient></ref> vnd dar vber gesturtzt ein ander <dish commodity="Q0" en="flat cake">fleidlin</dish> mit eym geslagen rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> Schoen verheft vnd bestrichen vmb vnd vmb an den orten das lois druken vnd back sye dan zu rechter mossenn</ab>

 <ab n="106" type="kitchenTip" xml:id="k1.106" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Leave pastry, several stuffings"><ref target="#k1.104">mit dem selben <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient></ref></title> Mach <ingredient commodity="Q89" en="apple">Epphel</ingredient> vnd kraepphen ader gefult <dish commodity="Q2282540" en="fried dumpling">krepphen</dish> von gebroden <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphelnn</ingredient> ader <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birn</ingredient> ader <ingredient commodity="Q107246449" en="calf&apos;s brains">kalbshirne</ingredient> Ader <ingredient commodity="Q107307337" en="forest bird sausage meat">gehecke von kleynen waltvogelen</ingredient> abgemacht mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzenn</ingredient> vnd ein wenig <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient></ab>

 <ab n="107" type="recipe" xml:id="k1.107" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Pretzel"><ref target="#k1.104">mit dem selben <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teige</ingredient></ref></title> Abgesatzt mit <ingredient commodity="Q0" en="unsolved">sodener wiese</ingredient> mag man <dish commodity="Q160525" en="pretzel">bretzen</dish> machen als ein hant wied kleyner ader grosser vnd die also backenn vnd mit <pb n="021v" xml:id="K1_021v"></pb> eyner <tool commodity="Q81025" en="feather">feddernn</tool> eyn klein <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honyg</ingredient> an strichen vnd also dracken fur getragen Fur <dish ana="comparison" commodity="Q899561" en="roast">gebrods</dish> </ab>

 <ab n="108" type="recipe" xml:id="k1.108" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Leave pastry cake"><ref target="#k1.104">vsz dem selben <name>lappen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teige</ingredient></name></ref></title> Mag man erhaben <dish>kuchen</dish> machen Eins alten <ingredient commodity="Q10943" en="cheese">keses</ingredient> dar Inne gerebenn Ader mit <ingredient commodity="Q12045459" en="beer yeast">bier hebe</ingredient> erhaben ader mit <ingredient commodity="Q96756698" en="mead yeast">mehid hebe</ingredient> Die <dish commodity="Q13276" en="cake">kuechlin</dish> gehoren In gut <ingredient commodity="Q10943" en="cheese">kese</ingredient> brue als heisz fur getragen Ader als heis vnd tracken gegeben Man isset sie ouch vsz <dish commodity="Q178359" en="sauce">salsenn</dish></ab>

 <ab n="109" type="recipe" xml:id="k1.109" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Italian pie">Ein <dish commodity="Q13360264" en="pie">pastede</dish> vf welschen sidden</title> Nym gut <ingredient commodity="Q2249305" en="wheat flour">weissen mele</ingredient> das kned mit kaltem <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> vnd brich Ine vnder den henden das er sich loisse welgern Legh Inn eynen <tool commodity="Q45778" en="mortar">morserr</tool> Stois Ine gar wol das er hart werde wirff ye ein steueblin <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mels</ingredient> dar zcue Wan das <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> verzcerit wirt So thu Ine vsz Mach einen <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> do von In eyn alte <tool commodity="Q987767" en="container">hafen schirbe</tool> ader In eyn verglesede <tool commodity="Q987767" en="container">schirbenn</tool> das <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> vnd <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> eyn wiede haben Setzen Inne der <tool commodity="Q987767" en="container">schirben</tool> eben glich Thue warmen <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> zcwischen die <tool commodity="Q987767" en="container">schirben</tool> vnd <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighaffenn</tool> Nue gehort ein <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> dar Inn von <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyernn</ingredient> <ingredient commodity="Q96362076" en="chicken stock">hunerprue</ingredient> <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> oder <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> gar wol geklopft durch ein ander mit guten <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzenn</ingredient> abgemacht ouch mit <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd gehackten <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> das thu alles In den selben <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighafen</tool> vnd stosz ouch gebroden oder zugerust <ingredient commodity="Q107262069" en="forest bird">walt vogel</ingredient> dar Inn ader gesoden <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huner</ingredient> ader gebrodenn Item die selben gesoden ader gebroden <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huner</ingredient> zculegk schone also von glidden zu glidden gantz vnd gerecht vnd thue die vfgericht dar Inne Ader gebroten <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birnn</ingredient> ader <ingredient commodity="Q81529494" en="dry sausage">duerr wuerst</ingredient> gebroden ader gesoden Des glichen von gebroden <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleische</ingredient> vnd wes du hast Wan der anstois geschicht so setz die <tool commodity="Q987767" en="container">schirben</tool> zu eyner rischenn <tool commodity="Q177257" en="ember">glueed</tool> an <tool ana="exclusion" commodity="Q130768" en="smoke">rauch</tool> zcum irsten ferrer dan vnd ye basz ye basz hyn zcue So beginnet dy <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> zu wiessen vnd der <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighafen</tool> richen So guesz yehant zu dem <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighafenn</tool> warmen <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> das der <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighafen</tool> nit an den <tool commodity="Q987767" en="container">schirben</tool> borne Vnd wan die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> wirt backen so treib den <tool commodity="Q987767" en="container">schirben</tool> oft vmb vnd vmb das er glich hitze habe vnd gusz yehands eyn halben <tool commodity="Q81895" en="spoon">leffel</tool> <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltzes</ingredient> <pb n="022r" xml:id="K1_022r"></pb> In die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> das sie fuecht bliebe wol zue moissen Mach ein suber <tool commodity="Q1323569" en="skewer">hultzen spiszlin</tool> den stos yehands In <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafenn</tool> bis an den bodden das . das heisze <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> zue gruende gehe So wirts brasseln vnd sieden bisz die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> hart wirt So ists gnuech So setzts von dem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> Loisz den <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> In sincken Dan hebe den <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighafen</tool> vsz dem <tool commodity="Q987767" en="container">schirbenn</tool> In eine wieter <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusselnn</tool> vnd bedeck Ine mit einer suberen <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusselnn</tool> Trag Ine also zu dische eym konige oder furstenn Ich geswige dem gemeinen manne Mircke wan man die <tool commodity="Q987767" en="container">schirben</tool> setzt so bedeck sie mit eyner warmen <tool commodity="Q127666" en="pan">phannen</tool> die so wied sy das sie den <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teighafen</tool> vnd <tool commodity="Q987767" en="container">schirbenn</tool> wol begrief Hastu der nit so mach eyn <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">blad von teige</ingredient> do der <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> vsz gemacht ist vnd decke das <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">blaid</ingredient> dar vber etc.</ab>

 <ab n="110" type="recipe" xml:id="k1.110" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pie, several stuffings">Ein Gut <dish commodity="Q13360264" en="pie">Torthe</dish> zu backenn</title> Nym ein suber <tool commodity="Q127666" en="pan">phann</tool> dar noch du den <dish commodity="Q13360264" en="pie">thorten</dish> grois oder klein wilt hon So mach eynen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teigk</ingredient> von <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiernn</ingredient> wol starck Zcuch Ine duenne mit eym <tool commodity="Q207763" en="rolling pin">welgerhultz</tool> vnd myszen noch der <tool commodity="Q127666" en="pan">phannen</tool> so das er vmb vnd vmb vber hange eins vingers dicke Mach ouch ein <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teigphanne</tool> In die <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> dar zu ein <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> von geklopftenn <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyernn</ingredient> <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> <ingredient commodity="Q72827" en="lard">Smaltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> klops wol vnder ein ander Thu isz In die <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teigphannen</tool> Mach eyn <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">blaid von teige</ingredient> dar vber vnd portel isz zcu als einen <dish ana="comparison" commodity="Q0" en="flat cake">fladenn</dish> das von dem vberigen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teige</ingredient> hencket vber die <tool commodity="Q127666" en="pan">phann</tool> wart das die <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> habe vnd die <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teigphanne</tool> nit ane borne Rieb sie offt vmb vnd loesz den <dish commodity="Q13360264" en="pie">thorten</dish> backenn Dar zu gehort ein wiedlecht <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> In eine soliche <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> magstu geschelet <ingredient commodity="Q210959" en="crayfish">Crebs</ingredient> thuen <ingredient commodity="Q600396" en="fish">Vische</ingredient> von <ingredient commodity="Q83363026" en="northern pike">hechten</ingredient> <ingredient commodity="Q746136" en="berch">bersze</ingredient> oder <ingredient commodity="Q79213588" en="eel">Oile</ingredient> das harte <ingredient commodity="Q600396" en="fish">vische</ingredient> werenn die weichen dochten nit wan sie mussen vor alle gesoten sin an die stait vnd abgemacht mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> So nue der <dish commodity="Q13360264" en="pie">thorte</dish> bruened so hat irs gnuech Setz Ine von den <tool commodity="Q177257" en="ember">kolnn</tool> wan <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> vnd <tool commodity="Q130768" en="smoke">rouech</tool> macht In bruenselnn vnd Smeckend</ab>

 <ab n="111" type="recipe" xml:id="k1.111" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Meat pie">Einen <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleisch</ingredient> <dish commodity="Q13360264" en="pie">thorten</dish></title> Mach den <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> <ref target="#k1.110">als vor</ref> ader <ref target="#k1.104">als der lappen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> vor gelerd</ref> <pb n="022v" xml:id="K1_022v"></pb> Mach die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> nit zu starck von <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyernn</ingredient> ader <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> <ingredient commodity="Q96362076" en="chicken stock">hunerbrue</ingredient> ader wolsmackend <ingredient commodity="Q67860017" en="meat stock">fleischbrue</ingredient> nit vil kloph die <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyger</ingredient> dar Inn vnd <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltzs</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzs</ingredient> als vor Setze die <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teigphan</tool> In die <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> Guesz <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> dar zcwischen das der <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> nit anborne Thu die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">full</ingredient> In <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">deigphannen</tool> hastue <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huener</ingredient> <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wilbroid</ingredient> alles vor gesoten an die stad Isz sie <ingredient commodity="Q107262069" en="forest bird">walt vogel</ingredient> gebroten <ingredient commodity="Q10990" en="meat">fleisch</ingredient> Hacks alles vilschoen Thue isz In die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> vnd mach eynen <ingredient commodity="Q107261744" en="dough sheet">teig deckel</ingredient> dar vber verrenftels schon Gusz <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> vf die decken Setz die <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> vf rische <tool commodity="Q177257" en="ember">kolnn</tool> Zcuem irsten eyn kleyn <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> vnd ye bas ye basz Rieb die <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> oft vmb das . das <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> vmb vnd vmb die <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teig phan</tool> gehe bisz isz brasselt vnd poppelt von sieden so ists gnuech keme dan eyn <tool commodity="Q130768" en="smoke">rauch</tool> So brente der <dish commodity="Q13360264" en="pie">thorte</dish> ane vnd wuerde brunseln Das verware mit <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltze</ingredient> Also ist die <tool commodity="Q107272929" en="pie pot">teigphan</tool> als woil zcue essen als die scharenn do Inne</ab>

 <ab n="112" type="recipe" xml:id="k1.112" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pea pastry">Ein <dish commodity="Q477248" en="pastry">Gebacks</dish> von <ingredient commodity="Q29472543" en="garden pea">erbissen</ingredient></title> Sueed sie vnd pelg sie schoen Slachs durch <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Gilbe</ingredient> In <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> das temperere duerch ein vnd schoen <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">eyer totternn</ingredient> Ein wenigk <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mels</ingredient> Rueresz vnd lois kalden so gestehids Snyd dar vsz weckstucklin Zuch sie durch eyn <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gilbs</ingredient> <ingredient commodity="Q29493" en="batter">teiglin</ingredient> abgemacht mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> Daueffe die stucke dar Inn Hebe sie vsz mit eym <tool commodity="Q81895" en="spoon">leffel</tool> vnd back sie Do zu gehort ouch gesoden vnd <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honig</ingredient> besprengt vnd fur getragen</ab>

 <ab n="113" type="recipe" xml:id="k1.113" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Rice pastry">Ein <dish commodity="Q477248" en="pastry">Geback</dish> von <ingredient commodity="Q5090" en="rice">Ryse</ingredient></title> Lois isz nit fast versiedenn In <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> Syghes schon ab lois widder drockenen an der Sonne ader bie eim <tool commodity="Q36539" en="baking oven">ofen</tool> Zcustois wol In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morserr</tool> Schuds vsz In eyn <tool commodity="Q127666" en="pan">phann</tool> Thu <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> dar vnder vnd machs nit zu duen Setz den <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> vber das <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> vnd lois hitzenn vnd schusz den <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> durch die hand darInne Trags vsz vnd wirf <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zuecker</ingredient> dar vf </ab>

 <ab n="114" type="recipe" xml:id="k1.114" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Apples, stuffed, overturned, stacked">Van Gebacken <ingredient commodity="Q89" en="apple">Eppheln</ingredient></title> Nym Sueer <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> <ingredient commodity="Q107262078" en="winter fruit">winter obis</ingredient> Schele sie schon Teile sie In zcwei teil vnd mach sie binnen hoil ydes teile Mach ein <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> von gebroden <ingredient commodity="Q89" en="apple">eppheln</ingredient> Ein hart <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> <pb n="023r" xml:id="K1_023r"></pb> wol gehackt mit eym frischen rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">ey</ingredient> wol tempereret <ingredient commodity="Q42527" en="spice">Gewurtz</ingredient> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Gesaltzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gegilbt</ingredient> Do mit fulle die <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> beide teil Sturtz sie vber einander Stois eyn <tool commodity="Q1323569" en="skewer">zcwecklin</tool> dar durch das nit wieche bisz hart wirt vnd gebacken Gibs sie dar</ab>

 <ab n="115" type="recipe" xml:id="k1.115" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Apples, stuffed, overturned, stacked, and roasted" type="none"></title>Wiltu <ref target="#k1.114">die selben gesturtztenn <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient></ref> broden Stois ye ij . iij . ader iiij In ein <tool commodity="Q20181361" en="spit">spiszlin</tool> legs vf ein <tool commodity="Q96279691" en="grate">roist</tool> begusz sie mit <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> oder wend sie bye dem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> vmb wie due wilt bisz sie gebrodenn Das ist bloden ludenn eyn deuewig essens Mach ein gesoden <ingredient commodity="Q184442" en="mead">honyg win</ingredient> vnd bespreng sie mit Eer du sie fur treigst das stehit wol</ab>

 <ab n="116" type="recipe" xml:id="k1.116" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Apples, stuffed, roasted">Ein ander <dish commodity="Q477248" en="pastry">geback</dish> von <ingredient commodity="Q89" en="apple">eppheln</ingredient></title> Nym sueer <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> Schele sie schoen als vil du wilt Snyd sie mitten von eine vnd hoile sie vsz beide teil Nym dann gute gebroten <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> ader <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">byrn</ingredient> Rieb ein <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wiesbrod</ingredient> dar vnder mit <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zucker</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> Du magsts <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> ader nit Fulle die <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> beide teil do mit ane <ingredient ana="exclusion" commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> Striech dy <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">full</ingredient> In die <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> druecks wol dar Inn Mach ouch ein <ingredient commodity="Q29493" en="batter">teiglin</ingredient> von <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honighe</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gegilbt</ingredient> Zuch die <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> da durch verheft mit eym <tool commodity="Q1323569" en="skewer">Zcwecke</tool> ader mit eym <tool commodity="Q1391831" en="thread">faden</tool> verbunden Back sie In <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> Richts ane Thu den <tool commodity="Q1391831" en="thread">faden</tool> ader <tool commodity="Q1323569" en="skewer">zcweck</tool> ab vnd gibs dar Straue <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zucker</ingredient> ader <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honig</ingredient> dar vf</ab>

 <ab n="117" type="recipe" xml:id="k1.117" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pears, stuffed, roasted on a skewer">Gefult <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birn</ingredient> an eym <tool commodity="Q20181361" en="spit">Spisz</tool> zu broden</title> Nym gut <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">Regels</ingredient> ader <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">lauwenn birnn</ingredient> Snyds von eyne wirff die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q104227713" en="pear seed">kernn</ingredient> vsz Roists In <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> vnd hack sie klein Thu <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honig</ingredient> . <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> . dar zue ane gele vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Broid <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birnn</ingredient> nit zu weich Hoils vsz beide teile Fuelle sie vnd sturtzs vber einander als vor gelert vnd Stech ye ij ader iij ane eynen <tool commodity="Q20181361" en="spit">spisz</tool> Bestrich sie mit eym <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honyg</ingredient> leigs vff ein <tool commodity="Q96279691" en="grate">roist</tool> vnd kere sie sitlichen vmb vnd des irstenn eyn klein <tool commodity="Q177257" en="ember">kolnn</tool> dar noch ye rischer bisz sie sampt gebroden dan sehe <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> dar vf Trags fur als warm</ab>

 <ab n="118" type="kitchenTip" xml:id="k1.118" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Apples, pears, how to stuff" type="none"></title>Ader also So man <ingredient commodity="Q89" en="apple">Epphel</ingredient> ader <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birnn</ingredient> <pb n="023v" xml:id="K1_023v"></pb> fullen wil die groesz sin Schele sie schoen Snyds iben mitten von ander hoile sie vsz als <ingredient ana="comparison" commodity="Q7070551" en="nutshell">nuesz schalen</ingredient> Broid sie In eym <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> nit zusere Thu sie dan In eyn wiede schoen <tool commodity="Q153988" en="bowl">schusselnn</tool> bisz du die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fulle</ingredient> bereidst mancherley wie du wilt als ich dir sage Du magst ein <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">full</ingredient> dar zu machen als als man gesturtzt <ingredient ana="comparison" commodity="Q15260613" en="chicken egg">eier</ingredient> macht vnd als man <ingredient ana="comparison" commodity="Q210959" en="crayfish">crebs</ingredient> fullet</ab>

 <ab n="119" type="recipe" xml:id="k1.119" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pear pastry or fried dumplings">Ein <dish commodity="Q477248" en="pastry">geback</dish> von <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">Regelsbirnn</ingredient></title> Schele sie schone wirff die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q104227713" en="pear seed">kernn</ingredient> vsz Mach ein grone <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">full</ingredient> von <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eigernn</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> ader <ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">Saluey</ingredient> ader andern wolsmeckenden gronen <ingredient commodity="Q207123" en="herb">krudernn</ingredient> <ingredient ana="exclusion" commodity="Q134267" en="plant stem">Stele</ingredient> vnd <ingredient ana="exclusion" commodity="Q134267" en="plant stem">Stengel</ingredient> wirff vsz Hack alleyn die <ingredient commodity="Q207123" en="herb">bleder</ingredient> vil klein Slach rohe <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> dor Inn Rere ein klein <ingredient commodity="Q107262394" en="white breadcrumbs">wiesbrosem brods</ingredient> dar ane <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzs</ingredient> ab Triebs gar woil durch en ander wiltue isz dick ader duen das achte Mach einen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> von gesoden <ingredient commodity="Q184442" en="mead">honig win</ingredient> auch nit zu dicke vnd duenne Zcuetrieb den mit eym <tool commodity="Q207763" en="rolling pin">welholtz</tool> Mach kuchen ader krapphen dar vsz vnd backs wol Vnd In der fastenn magstu <ingredient commodity="Q13186" en="raisin">welsch wimber</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">fygenn</ingredient> dar vnder thun als zcymelich were Du magst die <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">regels pirnn</ingredient> dar Inn hacken ader lenglecht snytz machen vnd darInn leigen ader strauwen In die <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">fuell</ingredient> Der aber der gruenen <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruter</ingredient> nit enhat ader nympt vnd die rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eier</ingredient> mit geproden <ingredient commodity="Q89" en="apple">eppheln</ingredient> wol verknidt mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Saffran</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> also Inn geleit das vereynet sich gar wol In kugelin ader krepphenn Aber so man der <ingredient commodity="Q89" en="apple">epphel</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birnn</ingredient> nit enhoit So nym wol gereben guten <ingredient commodity="Q10943" en="cheese">kese</ingredient> das vereynit sich ouch wol mit den <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyernn</ingredient> mit eym kleinen steublin <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mels</ingredient> <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">vergilbt</ingredient> vnd wol vnder eyn gekneten mit <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzenn</ingredient> ab du wilt das ist eyn gut <dish commodity="Q477248" en="pastry">geback</dish></ab>

 <ab n="120" type="recipe" xml:id="k1.120" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Sage, stuffed and batter fried">Ein <dish commodity="Q477248" en="pastry">geback</dish> von <ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">Salueyen</ingredient></title> gefult Nym durre ader gebacken <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">lewenbirnn</ingredient> wesche vnd sued sie weich Stos dan In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> Roiste sie In <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honig</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> wol fuecht Thu <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Safran</ingredient> dar an ane <ingredient ana="exclusion" commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Bestrich ein <ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">Salueyen blad</ingredient> do mit vnd decke ein anders dar vber Drucke sie sitlich zu samen das sie bie enander bliben Mach eyn <ingredient commodity="Q29493" en="batter">teiglin</ingredient> mit <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honig</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> <pb n="024r" xml:id="K1_024r"></pb> zuchs da durch vnd backs risch Gibs warm fur mit <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zucker</ingredient> bestrauwet</ab>

 <ab n="121" type="kitchenTip" xml:id="k1.121" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Which pears to use for stuffed sage" type="none"></title>Item zu dissen obgeschreben ytzt gelerten <dish commodity="Q477248" en="pastry">gebackenn</dish> Magstue nemen durre <ingredient commodity="Q1774262" en="dried pear">huetzelen Regels Lewen ader wasser birnn Auch ander gut brod birnn</ingredient> alle schon vnd wol gebroten die also vndermischenn</ab>

 <ab n="122" type="recipe" xml:id="k1.122" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Sage or bread, batter fried"><ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">Salueey</ingredient> ader schon <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> zu backen</title> Mach einen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> wol gezcworen mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> oder <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> gecloppft mit <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">eyer dotternn</ingredient> Nym <ingredient commodity="Q10978" en="grape">winbere</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">fiegen</ingredient> Sued sie woil vnd hack sie schoen dar Inn Zuch die selbenn <ingredient commodity="Q7802" en="bread">broid</ingredient> ader anders was do duerch Isz lyd sich backenn</ab>

 <ab n="123" type="recipe" xml:id="k1.123" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Morels, stuffed"><ingredient commodity="Q1129282" en="morel">Moeren</ingredient> zu backenn</title> Mach ein <ingredient commodity="Q745361" en="stuffing">full</ingredient> als man <ingredient ana="comparison" commodity="Q107246427" en="apple stuffing">epphel full</ingredient> macht oder gesturtzt <ingredient ana="comparison" commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> vnd ye zcwene <ingredient commodity="Q1129282" en="morel">morchen</ingredient> vber ein ander gesturtzt beid teil gefult vnd verkleibt mit eym rohen <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> an den ortenn das bye ein ander blibe Stoszs an eyn <tool commodity="Q20181361" en="spit">spiszlin</tool> Brod sie vff eym <tool commodity="Q96279691" en="grate">roist</tool> sitlichen vnd beguis sy mit <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmalz</ingredient> vnd wende sie offt vmb</ab>

 <ab n="124" type="recipe" xml:id="k1.124" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Mortar pastry">Ein <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchen</dish> In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool></title> Nym <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wies brod</ingredient> wurffelech gesnedenn Temperere das gar wol vnder ein ander Hack <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> dar vnder Thu isz In eyn <tool commodity="Q127666" en="pan">phann</tool> mit enwenig <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> Tribs gar wol . <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> ab Bestriech den <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> mit <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> Thu isz darInn Setzs vff die <tool commodity="Q177257" en="ember">kolen</tool> nit zueheisz am irsten dar noch yebasz Guesz yehands eyn wenig <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> dar ane</ab>

 <ab n="125" type="recipe" xml:id="k1.125" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Milk cake">Ein lynds essen kyntbetten etc.</title> vnd Swachen luden heiszen Milchkuchen Mach einen <ingredient commodity="Q107261752" en="funnel cake dough">struben teig</ingredient> mit <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> Verzcwirren gar wol Wiltu Ine gele haben verhochin mit <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">saffran</ingredient> Nym die versoten <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> als man sie macht versoten In eynem <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> versoten In <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> In eynem andern <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> mit <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eygernn</ingredient> die starck oder dick ist Die selbe <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> mach ab mit edeln guten <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> In der Apotekenn genant <foreign xml:lang="la">Sperum dulcium</foreign> noch eynem duennen <ingredient commodity="Q107261752" en="funnel cake dough">strublin teig</ingredient> an <ingredient ana="exclusion" commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiger</ingredient> ader mit <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eigern</ingredient> mit eym gesoten <ingredient commodity="Q107262143" en="honey water">honig wasser</ingredient> vnd eyn klein <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> <pb n="024v" xml:id="K1_024v"></pb> vnd verpirg auch dy <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> dar Inne als In kuchlins vnd In krepphen wise vnd back sie schoen vnd bruen vnd gibs dar mit <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zucker</ingredient> bestrauwet kueme zu prubenn Wiltu aber die kuchlin In guter <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">mandel milch</ingredient> <ingredient commodity="Q1418287" en="goat milk">Geismilch</ingredient> ader ander <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> gebenn So <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">vergilbe</ingredient> sie vnd thue ein luteren <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> dar vff vnd trags fuer</ab>

 <ab n="126" type="recipe" xml:id="k1.126" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Yolk puree">Ein gut <dish commodity="Q636056" en="puree">musz</dish> von <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">eier totternn</ingredient></title> Nym guten <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd weiche <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">Semelnnbrod</ingredient> dar Inne Tribs durch vnd thu <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honig</ingredient> da Inn Thu isz In einen kleynen <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> Setzs vff <tool commodity="Q177257" en="ember">kolnn</tool> Rure isz vor sich dar vnd wan isz dicke wirt so hebs ab <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltze</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q72827" en="lard">Smaltz</ingredient> isz</ab>

 <ab n="127" type="recipe" xml:id="k1.127" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Egg puree">Ein ander gemeyn <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">musz</dish></title> Nym gute <ingredient commodity="Q13228" en="cream">Rauem milch</ingredient> <ingredient commodity="Q36465" en="flour">Mele</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">Eyer</ingredient> das klopf garr wol vnder ein ander das <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> wol zutribbenn werden Ists zu dicke So <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">gilbe</ingredient> eyn <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> guesz dar ane vnd zu tribs aber Ists zu duen So thu mere schon <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> dar ane vnd zutriebs vor mit der <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> als ein kinds muesz Hab die <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> vf dem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> mit heiszem <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> vnde schued die <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eiger</ingredient> dar Inne Ruere isz wol biszs dick wirt Richts ane vnd Sehe <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> dar vff vnd eynen luteren <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> dar ane vnd gibs fur In der <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool></ab>

 <ab n="128" type="recipe" xml:id="k1.128" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Egg puree, from hard-boiled eggs">Ein ander <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eier</ingredient> musz</title> Harte <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eier</ingredient> schele vnd hacks klein zcwirre eyn schone <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mel</ingredient> dar vnder mit <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> thu die <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> dar Inn Temperere isz wol vnd rurr isz dar noch In eyner heiszen <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> loisz syeden als eyn kinds <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish> vnd rueresz das nit bornn</ab>

 <ab n="129" type="recipe" xml:id="k1.129" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Egg dough pastry" type="none"></title>Item Sued <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyer</ingredient> hart hack den <ingredient commodity="Q16336079" en="yolk">tottern</ingredient> besonderen Thu ein rohes <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">eye</ingredient> dar vnder Zcwirre aber <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> vnd schon <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> dar an das dick werde als eyn <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> Snyd stucklin dar vsz Backs In eym <ingredient commodity="Q72827" en="lard">smaltz</ingredient> So werden gute kuchlin dar vsz Trucken ader In eyner <ingredient commodity="Q10943" en="cheese">kese</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">brue</dish> zu essenn</ab>

 <ab n="130" type="recipe" xml:id="k1.130" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Egg puree">Ein ander <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">Eier</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish></title> Nym <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">Eier</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> Triebs wol durch ein ander Guisz ein heisze <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> dar ane Machs nit zu dun noch zu dick <pb n="025r" xml:id="K1_025r"></pb> <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltze</ingredient> recht vnd versuchs wol</ab>

 <ab n="131" type="recipe" xml:id="k1.131" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Egg puree">Solich <dish commodity="Q636056" en="puree">gemusze</dish></title> magstu In zcweierley formen machen Nympstu <ingredient commodity="Q15260613" en="chicken egg">Eier</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q36465" en="flour">mele</ingredient> so hacke klein grieben dar ane von altem <ingredient commodity="Q191768" en="pork">swynen fleische</ingredient> das reinberg sie Sueeds dar Inne hastues nit So nym <ingredient commodity="Q34172" en="butter">milchsmaltz</ingredient> lois nit ane bornnen Sehe luter <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> darvff an der <tool commodity="Q1762308" en="sideboard">anericht</tool> vnd gibs dar Wiltue das isz wol gele sie Zcwirre <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">saffran</ingredient> In eyn lauewe <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> vnd temperere isz</ab>

 <title corresp="#k1.132 #k1.133 #k1.134 #k1.135 #k1.136 #k1.137 #k1.138 #k1.139 #k1.140 #k1.141 #k1.142 #k1.143 #k1.144 #k1.145 #k1.146 #k1.147 #k1.148 #k1.149 #k1.150 #k1.151 #k1.152 #k1.153 #k1.154" key="">Das vierd teil sagt von <dish commodity="Q178359" en="sauce">Sulsenn</dish> van <dish commodity="Q131748" en="mustard">Senff</dish> vnd <dish commodity="Q2737588" en="electuary">latwergenn</dish></title> <ab n="132" type="recipe" xml:id="k1.132" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Green sauce">Gruen <dish commodity="Q178359" en="sauce">Sulsze</dish> zu machen</title> Nym <ingredient commodity="Q22858" en="savory">phefferkrud</ingredient> <ingredient commodity="Q61923338" en="crisped mint">dauementen</ingredient> <ingredient commodity="Q157954" en="chard">Mangolt</ingredient> <ingredient commodity="Q26297" en="common sorrel">Amppher</ingredient> Streff die <ingredient ana="exclusion" commodity="Q134267" en="plant stem">stele</ingredient> dar vsz Nym <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">wiesbrod</ingredient> weichs In <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> oder <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">esszig</ingredient> gar wol Rieb <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> Stois das all mit ein ander gar wol Triebs durch eyn <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuch</tool> mit dem <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> darInn das <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> ist geweicht Machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> Versuchs vnde behalt die sulszenn In eym glesen <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> wol bedeckt vber Iorr</ab>

 <ab n="133" type="recipe" xml:id="k1.133" xml:lang="de-x-enh">Item <title key="Herbs sauce with verjus">Etlichen <dish commodity="Q178359" en="sauce">Salsen</dish></title> stoist man ab mit <ingredient commodity="Q1060458" en="verjuice">agrest</ingredient> dar zue nympt man <ingredient commodity="Q161235" en="pennyroyal">poley</ingredient> <ingredient commodity="Q144700" en="burbot">Rueten</ingredient> <ingredient commodity="Q27640062" en="mint">Myntze</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q150452" en="watercress">bornkersz</ingredient> das des <ingredient commodity="Q1060458" en="verjuice">agrests</ingredient> mehe sie dan der <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruter</ingredient> Vnd von vnzcitigen <ingredient commodity="Q10978" en="grape">wimberen</ingredient> macht man <ingredient commodity="Q1060458" en="verjuice">agrest</ingredient> das gar ein liebliche sueerde hait das stoist man ab mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> Mit gereben <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> vnd schonem <ingredient commodity="Q7802" en="bread">broid</ingredient></ab>

 <ab n="134" type="recipe" xml:id="k1.134" xml:lang="de-x-enh">Item <title key="Wine apple sauce">Etliche <dish commodity="Q178359" en="sauce">Salsen</dish></title> stoist man ab mit <ingredient commodity="Q147176" en="meadowsweet">Meiland</ingredient> <ingredient commodity="Q79106872" en="southernwood">Garthanen</ingredient> <ingredient commodity="Q26297" en="common sorrel">Amppher</ingredient> vnd mit sueeren <ingredient commodity="Q89" en="apple">win eppheln</ingredient> mit <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> <pb n="025v" xml:id="K1_025v"></pb> In ydelem <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> geweicht gehackt vnd gestoissen mit ein ander vnd durch getribben In ein glesen <tool commodity="Q15711817" en="pot">hefelin</tool> Wiltu die <ingredient commodity="Q89" en="apple">win epphel</ingredient> vor sieden oder brodenn so gehen sie dester basz durch Versuch sie wol vnd verdecks Due magst sie In glesen <tool commodity="Q987767" en="container">goterhulffen</tool> behalten Verstops wol vnd setzs In eynen keller so verdorret isz nit</ab>

 <ab n="135" type="recipe" xml:id="k1.135" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Garlic sauce"><ingredient commodity="Q21546392" en="garlic">knoblauch</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">salsz</dish></title> bedarff wenig <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brods</ingredient> Gebudelt <ingredient commodity="Q54082577" en="breadcrumb">broissem</ingredient> geweicht In <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> vnd mit mager <ingredient commodity="Q67860017" en="meat stock">fleischbruee</ingredient> wol gestoissen Ab gemacht mit <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd wenig <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">esszig</ingredient> Die salse behalt In eym <tool commodity="Q987767" en="container">goterulffe</tool> wol bedeckt So bliebt sie by Irer crafft Wiltu sie Gele han So beisze <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">saffran</ingredient> In <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essige</ingredient> Thu die salsze In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phenlin</tool> vber das <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> vnd lois erhitzenn Mach sie dan mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> ab Also thu einer yeden salsen so du sie wilt an richtenn vnd furtragen Wiltu die <ingredient commodity="Q21546392" en="garlic">knoblauch</ingredient> salsen gruen haben So stois <ingredient commodity="Q61923338" en="crisped mint">dauementen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q26297" en="common sorrel">Sueer wurtz</ingredient> dar vnder mit <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brode</ingredient> geweicht vnd mit <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> mit dem selben <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essige</ingredient> durch getrebenn Wiltu sie wies vnd fien haben So thu <ingredient commodity="Q975953" en="almond milk">mandelmilch</ingredient> dar vnder</ab>

 <ab n="136" type="recipe" xml:id="k1.136" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Garlic and wormwood sauce"><ingredient commodity="Q21546392" en="garlic">knoblauch</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">salsze</dish> vermischt mit <ingredient commodity="Q25686" en="wormwood">wuermkrude</ingredient></title> ist gut In allerley spies zcu essen vor die wuerme Ein <ingredient commodity="Q67206407" en="shallot">Eschlauch</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">Salsz</dish> weiche <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> In <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Stoisz den <ingredient commodity="Q67206407" en="shallot">Eschlauch</ingredient> In dem selben <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brode</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Triebs durch vnd machs ab mit <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> Die Salsze ist gut zue <ingredient commodity="Q192628" en="beef">Rinderen</ingredient> broden vnd <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wilbrod</ingredient></ab>

 <ab n="137" type="recipe" xml:id="k1.137" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Sage sauce">Ein <ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">Saluey</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">salsz</dish></title> Stois ydell <ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">Saluey</ingredient> mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brode</ingredient></ab>

 <ab n="138" type="recipe" xml:id="k1.138" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Rue sauce">Ein <ingredient commodity="Q25062" en="common rue">Ruten</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">salsz</dish></title> Stois ydel <ingredient commodity="Q25062" en="common rue">Ruten</ingredient> mit <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brode</ingredient></ab>

 <ab n="139" type="recipe" xml:id="k1.139" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pennyroyal sauce">Ein <ingredient commodity="Q161235" en="pennyroyal">poley</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">salsz</dish></title> Nym ydel <ingredient commodity="Q161235" en="pennyroyal">poley</ingredient> Stois <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> gemischt dor Inne vnd ane der <tool commodity="Q1762308" en="sideboard">anerichten</tool> abgemacht als ander <dish commodity="Q178359" en="sauce">salsenn</dish></ab>

 <pb n="026r" xml:id="K1_026r"></pb> <ab n="140" type="recipe" xml:id="k1.140" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Bitter orange sauce">Ein <ingredient commodity="Q27657260" en="bitter orange">pomerantzen</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">Salsze</dish></title> Druck sie vsz von Ine selber geben sie gutenn sueren <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> wolsmackend Do thut man nichts zu dan <ingredient commodity="Q28165" en="cinnamon">zcÿmedblued</ingredient> an der <tool commodity="Q1762308" en="sideboard">anerichten</tool> Das ist ein fursten genoisz salsze konstlichen vnd ist nit zu behaltenn want die <ingredient commodity="Q89" en="apple">Epphel</ingredient> mueszen also frisch vsz gedruckt werdenn alwege Die Salsen ist zu allen <ingredient commodity="Q178559" en="poultry">vogelnn</ingredient> <ingredient commodity="Q864693" en="chicken">huenernn</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q19862498" en="game meat">wilbrod</ingredient> gut</ab>

 <ab n="141" type="household" xml:id="k1.141" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Herbs, to preserve for sauce">die <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruder</ingredient> vorgnant vber Iore zuhalten</title> Vohe thaue <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> mit eynem reynen nue gewaschen lynen <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuche</tool> das zcuech vff eyner wissen herre vnd here druck isz vsz In einen reynen suberen <tool commodity="Q2413314" en="jug">kandell</tool> Beisze die <ingredient commodity="Q207123" en="herb">krueder</ingredient> dar Inn Isz sie <ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">Saluey</ingredient> <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> ader anders was <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruds</ingredient> das ist eynen tag vnd nacht Thu sie dan vsz vnd lois druckenn gar wol vnd derre sie In eym <tool commodity="Q36539" en="baking oven">backoffenn</tool> Behalt sie oben Im huesze In eynem <tool commodity="Q201097" en="basket">korbe</tool> Vnd wan du die salsen wilt machenn So beisze sie mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> oder <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> vnd stois mit <ingredient commodity="Q7802" en="bread">broid</ingredient> als der Salszen recht ist wan du wilt</ab>

 <ab n="142" type="medicinal" xml:id="k1.142" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Herbs aginast bad breath">weme der <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">Salsze</dish> oder ander essen vsz smeckedt</title> der Nym des selben gebeisten <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlins</ingredient> <ingredient commodity="Q25062" en="common rue">Ruten</ingredient> oder <ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">Saluey</ingredient> vnd kuelbe das wol vnd essze isz Ime vergehit der gesmack vnd Stinckend odem</ab>

 <ab n="143" type="household" xml:id="k1.143" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Herbs to gather in may">was <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruder</ingredient> In dem Meye abgnomen werden</title> als <ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">Saluey</ingredient> <ingredient commodity="Q25284" en="parsley">peterlin</ingredient> <ingredient commodity="Q161235" en="pennyroyal">poley</ingredient> <ingredient commodity="Q147176" en="meadowsweet">Meyland</ingredient> <ingredient commodity="Q25062" en="common rue">Ruthen</ingredient> die also geslacht vnd edell sint Derre sie In eym <tool commodity="Q36539" en="baking oven">backofen</tool> Stois vnd puluere sie wol du magsts vber Iore halten vnd zcu allen essen nutzenn</ab>

 <ab n="144" type="recipe" xml:id="k1.144" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Mustard with sweet spice"><dish commodity="Q131748" en="mustard">Senff</dish> mache also</title> Male <ingredient commodity="Q1937700" en="mustard seed">Senff</ingredient> mit susser <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wirtz</ingredient> wan er wol gemalen ist so thu Ine In ein <tool commodity="Q127666" en="pan">phan</tool> Gib Ime einen wall vber dem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> Ruere Ine wol mit wenig <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> vnd behalt Ine vnd mere Ine mit ander <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wyrtz</ingredient> gesoden vermach Ine gar wol Wiltu den zu essen machen Sueed ein guten <ingredient commodity="Q184442" en="mead">honig win</ingredient> vnd tempereren do mit <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltz</ingredient> vnde <pb n="026v" xml:id="K1_026v"></pb> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> Ine kueme zu prueffenn So ist er gut</ab>

 <ab n="145" type="recipe" xml:id="k1.145" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Mustard with honey">Ein ander wise zum <dish commodity="Q131748" en="mustard">Senff</dish></title> Nim <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honig</ingredient> Temperers wol mit <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> ader <ingredient commodity="Q67860017" en="meat stock">fleisch brue</ingredient> vnd rure den <dish commodity="Q131748" en="mustard">Senff</dish> do mit</ab>

 <ab n="146" type="recipe" xml:id="k1.146" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Grape and fig sauce" type="none"></title>Item <ingredient commodity="Q10978" en="grape">wymber</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q2746643" en="fig">Fygen</ingredient> gesotenn mit <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> ader mit <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> do mit <dish commodity="Q131748" en="mustard">Senff</dish> temperert das zcempt wol Ader mit <ingredient commodity="Q900450" en="rose water">rosen wasser</ingredient> das smeckt wol vnd gepuluert <ingredient commodity="Q28165" en="cinnamon">Canehel</ingredient> dar Inn gethon Subtilen lueden</ab>

 <ab n="147" type="dietetics" xml:id="k1.147" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Mustard, dietetics"><dish commodity="Q131748" en="mustard">Senff</dish></title> ist heis vnd trucken am vierden grad dar vmb bedarf er der temperatur gar wol want er hilfft dem bloden magen vnd schadet den auegen zu vil gessenn</ab>

 <ab n="148" type="recipe" xml:id="k1.148" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Sour cherry electuary">Ein <ingredient commodity="Q68438267" en="sour cherry">wiesel</ingredient> <dish commodity="Q178359" en="sauce">Salsze</dish></title> Ader <dish commodity="Q2737588" en="electuary">latwerge</dish> Stois sie In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> mit <ingredient commodity="Q40763" en="seed">kernn</ingredient> vnd all Ryb <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> dar vnder Tribs durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">thuch</tool> mit guetem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Schud isz In eynen vergleisten <tool commodity="Q15711817" en="pot">haffen</tool> Stois <ingredient commodity="Q15622897" en="clove">neglyn</ingredient> vnd aller ley starcker <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertz</ingredient> vnd enwenig <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> thu dar Inne Erwelle isz bie dem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> Thue isz dan vsz In eyn fucht <tool commodity="Q153988" en="bowl">becken</tool> vnd lois wol gestehen vnd mach <dish commodity="Q13276" en="cake">kuchlin</dish> dar vsz ader <dish commodity="Q2737588" en="cake">lattwergen</dish></ab>

 <ab n="149" type="recipe" xml:id="k1.149" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Quince electuary"><ingredient commodity="Q2751465" en="quince">Quidden</ingredient> <dish commodity="Q2737588" en="electuary">lattwerge</dish></title> Sueed ader <ingredient commodity="Q7802" en="bread">broid</ingredient> sie gar wol Stois In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morserr</tool> vnd gereben <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchen</ingredient> Tribs durch mit gutem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Machs ab mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertzenn</ingredient> Vnd thu Ire <ref target="#k1.148">als der <ingredient commodity="Q68438267" en="sour cherry">wiesel</ingredient> Salsenn obgeschreben</ref> Ane das sie mere <ingredient commodity="Q1468150" en="gingerbread for sauce">lebkuchens</ingredient> <dish commodity="Q636056" en="puree">muesz</dish> haben</ab>

 <ab n="150" type="recipe" xml:id="k1.150" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pear electuary"><ingredient commodity="Q13099586" en="pear">Birn</ingredient> <dish commodity="Q2737588" en="electuary">latwerge</dish></title> Nim gute <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">birn</ingredient> Sued sie schon werff <ingredient ana="exclusion" commodity="Q104227713" en="pear seed">kernn</ingredient> vnd <ingredient ana="exclusion" commodity="Q107263053" en="pear skin">schalen</ingredient> hyn Thu die <ingredient commodity="Q13099586" en="pear">byrn</ingredient> In einen <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> Guesz Zcylig <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> dar ane wan du sie zu stucklin gesnydden hast verdeck den <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> das der duenst nit vsz moege Wan sie sydens gnueg haben so zueknuersche sie gar klein mit eym <tool commodity="Q81895" en="spoon">leffell</tool> Thu sie In ein kleyn <tool commodity="Q1317634" en="cauldron">kesselin</tool> Setz vff einen <tool commodity="Q1257352" en="tripod">dryfusz</tool> vber ein klein <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> Dar noch ein gute <tool commodity="Q177257" en="ember">glueed</tool> Rure sie fur sich dar das sie nit werdenn als ein muesz Thue <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honig</ingredient> <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> dar Inne Ruere isz nach bas Due magst <pb n="027r" xml:id="K1_027r"></pb> nemen <ingredient commodity="Q15622897" en="clove">Nelken</ingredient> <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingberr</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q83165" en="nutmeg apple">Muescat</ingredient> groib gestoissen vnd vngereden thue sie darInne vnd ruere sie noch bas vnd enzcuch das <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> bisz die <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> wol erhitzenn dan thue isz her abe So ist die lattwerge gereicht Slachs vsz vff eyn wieden <tool commodity="Q57216" en="plate">teller</tool> oder schoens <tool commodity="Q617239" en="cutting board">bret</tool> Trieb sie dan als eynen <ingredient ana="comparison" commodity="Q107261751" en="fried dumpling dough">krepphen teick</ingredient> lois wol kalden vnd Snyd dan kleyne stucklin da von vnd legs Inn</ab>

 <ab n="151" type="recipe" xml:id="k1.151" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Electuary for the stomach and fog">Ein <dish commodity="Q2737588" en="electuary">latwerge</dish> zcum Magenn</title> vnd fuer Nebel Nym <ingredient commodity="Q161734" en="bearded iris">Swertel wurtz</ingredient> Snyd sie zu duennen schieben Lois viij . oder . x . tage in <ingredient commodity="Q1827" en="red wine">roedem win</ingredient> beissen In eim <tool commodity="Q56297888" en="preserving jar">glais</tool> wol verdecket Dar zu Nim ein moisz <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honigs</ingredient> Zueloisz Ine In einer koppheren oder messen <tool commodity="Q127666" en="pan">phann</tool> vber eime <tool commodity="Q177257" en="ember">koilfueer</tool> Dar Inn thu <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> die thu vor bereidt hast vnd lois das dritteil In siedenn Dar noch nym vier loth <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber zcehen</ingredient> die nicht durch gesehet werden j loth <ingredient commodity="Q15622897" en="clove">Neilken</ingredient> . j loth <ingredient commodity="Q83165" en="nutmeg apple">muescat</ingredient> ij loth <ingredient commodity="Q28165" en="cinnamon">kaneel</ingredient> 1/2 loth <ingredient commodity="Q685336" en="long pepper">langpheffer</ingredient> alle wol gestoissen Die lois ein gut wil dar Inne sieden biszs dicke wirt zu einer lattwergen Rurr sie steds mit einer <tool commodity="Q15148" en="spatula">spateln</tool> das sie nit anbornne So hastue ein gut <dish commodity="Q2737588" en="electuary">latwergen</dish></ab>

 <ab n="152" type="recipe" xml:id="k1.152" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Electuary for the chest">Ein <dish commodity="Q2737588" en="electuary">latwerge</dish> zcur brost</title> Nym wiessen <ingredient commodity="Q33669098" en="radish">Retich</ingredient> <ingredient commodity="Q137931" en="hyssop">Isop</ingredient> <ingredient commodity="Q697416" en="elecampane">Alant</ingredient> <ingredient commodity="Q157755" en="white dittany">Diptam</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> Stois sie zue pulber Temperers mit <ingredient commodity="Q10987" en="honey">honig</ingredient> zu einer lattwergen als gewonheit ist latwergen zu machen wiltue sie besser haben so thu dar zu <ingredient commodity="Q161927" en="cubeb">Cubeben</ingredient> <ingredient commodity="Q28165" en="cinnamon">Canehil</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q506" en="flower">bloemen</ingredient> ader ander gut <ingredient commodity="Q42527" en="spice">spitzery</ingredient> Du magst ouch nemen <ingredient commodity="Q158572" en="great yellow gentian">Encian</ingredient> Venedisch <ingredient commodity="Q206733" en="zedoary">Ziter</ingredient> <ingredient commodity="Q685336" en="long pepper">Langenpeffer</ingredient> <ingredient commodity="Q158008" en="sweet flag">Calamus</ingredient> <ingredient commodity="Q27653540" en="lesser galangal">Galgant</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q0" en="unsolved">Steinwurtz</ingredient> oder ander <ingredient commodity="Q42527" en="spice">gewuertz</ingredient> noch dem dir zcemet vnd dinstlich dar zu ist vnd vnderein ander tempereren wie oben sted zcu einer <dish commodity="Q2737588" en="electuary">latwergen</dish></ab>

 <pb n="027v" xml:id="K1_027v"></pb> <ab n="153" type="recipe" xml:id="k1.153" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Herbaceous plants, how to cook">Von <ingredient commodity="Q190903" en="herbaceous plant">Muszkrude</ingredient></title> <ingredient commodity="Q157954" en="chard">Mangolt</ingredient> <ingredient commodity="Q36814998" en="spinach">Benyth kol</ingredient> <ingredient commodity="Q1503784" en="pickle">Compost</ingredient> vnd ander <ingredient commodity="Q207123" en="herb">kruder</ingredient> die gewonlich sin zu essen Sal man schon durch lesen vnd In leghen vnd sieden vnd allwege das irst <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> wol abseigen halben weg wol gesoden Vnd der ander aneguesz des <ingredient commodity="Q283" en="water">wassers</ingredient> sal irst abgemacht sin mit <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">saltz</ingredient> Wie wol das man die <ingredient commodity="Q190903" en="herbaceous plant">kruder</ingredient> bruhet das sie gut sin zuhacken Nach ist die gruese zustarck vnd vngesmack Darvmb muesz man Ime das irst <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> enzcihenn Man hacke isz ader bliebe ganntz</ab>

 <ab n="154" type="recipe" xml:id="k1.154" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Pickles, how to rapidly sour"><ingredient commodity="Q1503784" en="pickle">Compest</ingredient> balde zu machenn Suer</title> Nym einen Reinen <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> Spruesz <tool commodity="Q1323569" en="skewer">holtzlin</tool> vnden dar Inne einer handt hoich Guesz guten <ingredient commodity="Q1827" en="red wine">roden win</ingredient> dar Inne gar nahe bisz an dy <tool commodity="Q1323569" en="skewer">hultzlin</tool> So nym dan des <ingredient commodity="Q35051" en="cabbage">kruds houbt</ingredient> vor woil gesubert vnd spaltzs an vier bisz an den dorsen vnd doch gantz blieb Leghe dan eyn ander pellyn <ingredient commodity="Q35051" en="cabbage">kruds</ingredient> do hinden Inne das isz vornn vffen zcarre Sturtz das <ingredient commodity="Q35051" en="cabbage">houbt</ingredient> also vff die <tool commodity="Q1323569" en="skewer">hultzlin</tool> In <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> vnd versturtz den gar eben vnd verkleibe Ine mit <ingredient commodity="Q0" en="unsolved">mueszen</ingredient> Setz Ine vff ein <tool commodity="Q1257352" en="tripod">dryfussz</tool> vnd mach ein gelich <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> dar vnder nit zu grois loiszs stehen also lange bisz suest ein <ingredient ana="comparison" commodity="Q190903" en="herbaceous plant">krueed</ingredient> gesieden mag Dan thu isz vsz vnd lois kalten vnd nym des <ingredient commodity="Q1827" en="red wine">roden wins</ingredient> Im <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> den thu In eyn <tool commodity="Q127666" en="pan">phenlin</tool> vnd sueed <ingredient commodity="Q22978145" en="caraway">kuemmell</ingredient> <ingredient commodity="Q12059685" en="sloe">Slehen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q3251025" en="juniper berry">wachholter</ingredient> dar Inne vnd schueds In das <ingredient commodity="Q35051" en="cabbage">hoeubt</ingredient> Teile isz wol vmb vnd vmb vnd lois zu vallenn Erspalt isz dan gar Guesz <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> ader <ingredient commodity="Q131748" en="mustard">Senff</ingredient> dar ane vnd trags fur also kalt</ab>

 <pb n="028r" xml:id="K1_028r"></pb> <title corresp="#k1.155 #k1.156 #k1.157 #k1.158 #k1.159 #k1.160 #k1.161 #k1.162 #k1.163 #k1.164 #k1.165" key="">Das funfte teil Sagt von <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">Essighe</ingredient> der wirt manchfeltig gemacht</title> <ab n="155" type="recipe" xml:id="k1.155" xml:lang="de-x-enh"> <title key="How to make vinegar from sweet grapes" type="none"></title>Zcum Irsten Nym die aller sueersten <ingredient commodity="Q10978" en="grape">wienbere</ingredient> Drucks vsz vnd Seige sie durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuech</tool> Guesz dar In guten alten <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> Lois Ine stehen bisz sichs gesetzet dan seighe isz von den heffen vnd thue mere der vsz getruckten suer <ingredient commodity="Q10978" en="grape">wimbere</ingredient> dar Inn Lois aber gestehen vnd Seigs wol ab Thu das also offt als du sin vil wilt habenn</ab>

 <ab n="156" type="recipe" xml:id="k1.156" xml:lang="de-x-enh"> <title key="How to make vinegar from old wine" type="none"></title>Item Nym alten <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> In ein klein <tool commodity="Q10289" en="barrel">veszlin</tool> halb fulle Setzts an die Sonn ader besser ist zcuem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> loiszs stehen am warmen So wirt gut <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient></ab>

 <ab n="157" type="recipe" xml:id="k1.157" xml:lang="de-x-enh"> <title key="How to make vinegar rapidly" type="none"></title>Item Nym ein <tool commodity="Q2413314" en="jug">krug</tool> der von altem <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essige</ingredient> sere smeckt Guesz <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> dar Inn bisz zcum halben teil verstopff Ine wol vnd setz Ine In eynen <tool commodity="Q1317634" en="cauldron">kessel</tool> full sydends <ingredient commodity="Q283" en="water">wassers</ingredient> vber ein <tool commodity="Q177257" en="ember">fueer</tool> bisz das Ire dar Inne ein wenig sueed So wirds <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient></ab>

 <ab n="158" type="recipe" xml:id="k1.158" xml:lang="de-x-enh"> <title key="How to make vinegar with sourdough" type="none"></title>Item Gusz alten <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> In einen <tool commodity="Q2413314" en="jug">krug</tool> oder <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> Thu gueten <ingredient commodity="Q107263089" en="rye sourdough">rocken Sueerteig</ingredient> eins <ingredient ana="comparison" commodity="Q15260613" en="chicken egg">eyes</ingredient> grois dar Inne In eym <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">tuchlin</tool> wolverbunden Setzs zcum <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> lois enwenig sieden dan Setzs hin Do wirt guter <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> von</ab>

 <ab n="159" type="recipe" xml:id="k1.159" xml:lang="de-x-enh"> <title key="How to make vinegar from old wine" type="none"></title>Item Thu alten <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> In eynen <tool commodity="Q1317634" en="cauldron">kessel</tool> ader <tool commodity="Q15711817" en="pot">hafen</tool> Lois sieden Schueme Ine <tool commodity="Q107272834" en="flat cooking pot">reyn</tool> Dan mach Ine zcue vnd begrab Ine Inn einem keller vnder die erdenn Loisz drie tage stehen Grabe Ine widder vsz Lois aber einen kleynen wall thuen Setz Ine hyn do wirt gut <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> vsz Item Thu <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> In einen <tool commodity="Q335201" en="laboratory flask">glaiszkolbenn</tool> oder <tool commodity="Q2413314" en="jug">krug</tool> Setze Ine In einen <tool commodity="Q1317634" en="cauldron">kessel</tool> full <ingredient commodity="Q283" en="water">wassers</ingredient> Lois den <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> dar Inne wol warm werden Due salt aber In den <tool commodity="Q2413314" en="jug">krug</tool> mit dem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Roit <ingredient commodity="Q36050" en="willow wood">wieden hultz</ingredient> legen <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> <ingredient commodity="Q685336" en="long pepper">Langenpefferer</ingredient> vnd enwenig <ingredient commodity="Q904889" en="sourdough">Sueerteigs</ingredient> ader heisz gebacken <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> da von wirt der <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> starck</ab>

 <ab n="160" type="recipe" xml:id="k1.160" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="How to make vinegar rapidly">Snellich <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> zu machen</title> Nym <tool commodity="Q211367" en="sheet metal">Steilen blech</tool> Gluehe die wol vnd lesche die dry moil In gutem starcken <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essige</ingredient> Lege sie hyn vnd behalt sie zcu diner nottorft So du dan schnellich <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> machen wilt so Nym vnd gluhe sie wol vnd leschs In <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> So wirt er vff der stad zu <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">Essig</ingredient></ab>

 <pb n="028v" xml:id="K1_028v"></pb> <ab n="161" type="recipe" xml:id="k1.161" xml:lang="de-x-enh"> <title key="How to prepare vinegar for travels with grape seeds"><ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">Essig</ingredient> mit vberland zu tragen</title> Nym der <ingredient commodity="Q4013015" en="grape seed">winberkernn</ingredient> vsz den <ingredient ana="exclusion" commodity="Q10978" en="grape">huelsen</ingredient> In der kalternn Truec kene sie vnd stois sie dan wol zu <ingredient commodity="Q2908004" en="powder">puluer</ingredient> vff das <ingredient commodity="Q2908004" en="powder">puluer</ingredient> gusz guetenn <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> vermischs wol lois isz stehen das sich das <ingredient commodity="Q2908004" en="powder">puluer</ingredient> an den grunt setz Gusz den <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> ab vnd truckene das <ingredient commodity="Q2908004" en="powder">puluer</ingredient> an der Sonnen Thu das zu drien molen So due nue schnellich <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> haben wilt wo due bist So nym des <ingredient commodity="Q2908004" en="powder">puluers</ingredient> vnd strauwe sin enwenig In ein <tool commodity="Q81727" en="cup">becherr</tool> vol <ingredient commodity="Q282" en="wine">wins</ingredient> So hastu <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> </ab>

 <ab n="162" type="recipe" xml:id="k1.162" xml:lang="de-x-enh"> <title key="How to prepare vinegar for travels with bread dough" type="none"></title>Ader also Nym hebe von <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> kned sie mit <ingredient commodity="Q10658708" en="rye flour">rocken mel</ingredient> mach einen <ingredient commodity="Q178024" en="dough">teig</ingredient> dar vsz vnd ein <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> Backs Im <tool commodity="Q36539" en="baking oven">offenn</tool> kuem die helfft dan nym isz vsz dem <tool commodity="Q36539" en="baking oven">ofen</tool> Legs In guten starcken <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> das isz des <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essigs</ingredient> In sich zcihe So lois aber Im <tool commodity="Q36539" en="baking oven">ofen</tool> backen zu der helfft Nyms vsz Legs widder In gutenn starcken <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> das isz aber des <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essiges</ingredient> In sich zcihe als vil isz mag Thu isz widder In den <tool commodity="Q36539" en="baking oven">ofen</tool> backs wol vnd behalts Vnd wan du <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> haben wilt wo du bist vf dem wege Rere des <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brods</ingredient> enwenig In einen <tool commodity="Q81727" en="cup">becher</tool> <ingredient commodity="Q282" en="wine">wins</ingredient> so hastu <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient></ab>

 <ab n="163" type="recipe" xml:id="k1.163" xml:lang="de-x-enh"> <title key="How to prepare vinegar for travels with tartar" type="none"></title>Ader also Nim <ingredient commodity="Q18745" en="potassium bitartrate">winsteyn</ingredient> wol gereben mit starckem <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> zcu drien molen Lois Ine yeds mole wol trueckenen dan rieb Ine Mach kuchlin dar vsz vnd lois sie truckenen Thue derselben i ader ij In einen <tool commodity="Q81727" en="cup">becher</tool> vol <ingredient commodity="Q282" en="wine">wins</ingredient> als balde wirt <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> vsz dem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> Du magst auch wol <ingredient commodity="Q685336" en="long pepper">langen pheffer</ingredient> gar wenig vnder den <ingredient commodity="Q18745" en="potassium bitartrate">winstein</ingredient> rieben</ab>

 <ab n="164" type="recipe" xml:id="k1.164" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Beer vinegar">Ein <ingredient commodity="Q107262097" en="beer vinegar">Bieressig</ingredient></title> Guete <ingredient commodity="Q14404476" en="wort">bierwirtz</ingredient> die werme bie dem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuerr</tool> also warm dastu kueme din handt magst dar Inne erliden Thu darInne ein wenig gute <ingredient commodity="Q12045459" en="beer yeast">bierhebe</ingredient> von den die <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wirtz</ingredient> vff stoist Die wirt In <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> gewandt Wirds nit balde zu <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> So leige dar Inn ein wenig wies <ingredient commodity="Q36050" en="willow wood">wieden hueltz</ingredient> so wirt er besserr</ab>

 <ab n="165" type="kitchenTip" xml:id="k1.165" xml:lang="de-x-enh"> <title key="How to keep vinegar sour" type="none"></title>Item Ein Iglicher <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> Ire sie von <ingredient commodity="Q44" en="beer">bier</ingredient> oder <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> vf das Ire sin sueerde behalte so sal man Im machen einen <tool commodity="Q11981837" en="bung">spondt</tool> von wiessem <ingredient commodity="Q36050" en="willow wood">wyden hultze</ingredient> Der also lang sie so man Ine oben In stoist das Ire nit vff den boden ruer Der behelt dem <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> sin Sueerde Wan von natuerlicher crafft ist der wy den eygenschaft Sueerkeit zuhabenn</ab>

 <pb n="029r" xml:id="K1_029r"></pb> <ab n="166" type="medicinal" xml:id="k1.166" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Wine against cold stomach"><ingredient commodity="Q282" en="wine">Vinum</ingredient> ad confortandum Stomachum frigidum</title> Bereidt ein kleins <tool commodity="Q10289" en="barrel">veszlin</tool> vnd nym allerley gueter <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtze</ingredient> vsz dem kroem so vil dich duenckt dar zu gnuegen Stois sie klein In eym <tool commodity="Q45778" en="mortar">morser</tool> Thu <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">zuecker</ingredient> als vil dar zu als der <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtze</ingredient> aller ist Schueds alle In ein <tool commodity="Q1323314" en="bag">secklin</tool> gemacht In gestalt eins lauegen sacks Henck den zcippen des <tool commodity="Q1323314" en="bag">secklins</tool> mit den <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertzen</ingredient> In ein <tool commodity="Q2413314" en="jug">kan</tool> oder war In du wilt Gusz guten <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> darInn Lois duerch seigen zcwei ader iij mole vf das der <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> die kraft der <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wurtz</ingredient> alle In sich zcihe So gusz dan den <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> In das <tool commodity="Q10289" en="barrel">veszlin</tool> vor wol gereinygt Verstopfs wol das die craft des <ingredient commodity="Q282" en="wine">wins</ingredient> nit verriche So hastu einen <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> der dem verkalten liebe sin naturliche hitz widder brengt vnd Ine kreftigt</ab>

 <ab n="167" type="medicinal" xml:id="k1.167" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Bramble wine"><ingredient commodity="Q282" en="wine">Vinum</ingredient> de <ingredient commodity="Q19842373" en="bramble">morisrubi</ingredient></title> Nym ein moisz <ingredient commodity="Q171934" en="nectar">honigseym</ingredient> <ingredient commodity="Q19842373" en="bramble">Broombere</ingredient> . v . <foreign xml:lang="la">quartarium</foreign> das mische vnd zcwirre isz mit en ander wol Dar noch thu seszmoil also vil <ingredient commodity="Q282" en="wine">wins</ingredient> do zcue Setzs zcuem <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> loisz wol sieden Schueme isz Setzs dan abe vnd seige isz durch ein <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">thuch</tool> Loisz Ieren Thu isz dar noch widder zcum <tool commodity="Q177257" en="ember">fuer</tool> Schuemesz vnd gusz isz In ein reyn <tool commodity="Q10289" en="barrel">veszlin</tool> lois Ieren Wenne due von drincken wilt Ist er dir dan zue starck So nym zclbey teil <ingredient commodity="Q282" en="wine">wins</ingredient> dar zcue vnd misches vnder en ander So hastue ein naturlichen tranck der die naturlichen hitze wol hilfft vnd In Irer moisze helt</ab>

 <ab n="168" type="medicinal" xml:id="k1.168" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Onion wine">Ein zcwebelwin</title> Mach glich <ref target="#k1.140">als den <ingredient commodity="Q27657260" en="bitter orange">pomerantien</ingredient> <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> hie vorrgelert <foreign xml:lang="la">Require supra folio 26 de Salsis</foreign></ref> Vermische Ine mit gutem sueren <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> Der ist guet vor vil gebrechen das bewere also Nym einen vergiftigen worm als Spinnen Eiteschen oder slangen Auch die worme die von den menschen gehen lebendig Mach einen kreis vf eynen <tool commodity="Q14748" en="table">tisch</tool> mit rohem <ingredient commodity="Q21546392" en="garlic">knoblouech</ingredient> ader <ingredient commodity="Q3406628" en="onion">zcwybbeln</ingredient> Setz den worm do mittenn Inn Lois Ine <ingredient commodity="Q149195" en="damson">krichen</ingredient> war he wil wann he kompt an den kreis so widder zueckt he Also des glichs mag man eyn kreis machen van <ingredient commodity="Q1546149" en="Theriac">Driakels</ingredient> . <ingredient commodity="Q2964630" en="horse radish">Merretich</ingredient> . <ingredient commodity="Q155909" en="stinging nettle">Nesselwuertz</ingredient> oder von <ingredient commodity="Q56139" en="liquor">gebrantem win</ingredient> Vnd dar vmb so haben die meister der Ertznye vil vnd mancherley Salsen erdocht vnd ler<pb n="029v" xml:id="K1_029v"></pb>nen machenn allein Zu eim zusatz vnd wendung vil vnreiner gebrechen In wendig aller mentschen zarter natuer vnd gelidder Vnd das mehe von nuetzs wegen dan wollust</ab>

 <ab n="169" type="medicinal" xml:id="k1.169" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Wormwood wine"><ingredient commodity="Q25686" en="wormwood">wermued</ingredient> <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient></title> <foreign xml:lang="la">quomodo fiat Require extra In medicinali de <ingredient commodity="Q282" en="wine">Vino</ingredient> Ellenico Salsa bona Sumptum per se vel cum alio <ingredient commodity="Q282" en="wine">vino</ingredient> mixtum appetitum excitat Vel Fiat Salsa Require <ingredient commodity="Q208021" en="walnut">Nucum gallicarum</ingredient> <ingredient commodity="Q1501889" en="white bread">panis albi</ingredient> In <ingredient commodity="Q282" en="wine">vino</ingredient> Intincti <ingredient commodity="Q25686" en="wormwood">Absinthij</ingredient> partes conuenientes Contundantur In <tool commodity="Q45778" en="mortar">mortario</tool> et comprimantur per <tool commodity="Q2621157" en="cheesecloth">pannum</tool> lineum mundum cum <ingredient commodity="Q282" en="wine">vino</ingredient> bono Et vtere cum omni cibo <ingredient commodity="Q10990" en="meat">Carnium</ingredient> et <ingredient commodity="Q600396" en="fish">piscium</ingredient> Valet contra febrem pestilentialem et Infectionem aeris et aquarum</foreign> </ab>

 <ab n="170" type="medicinal" xml:id="k1.170" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Wormwood wine, use of" type="none"></title>Item <foreign xml:lang="la">Vsus <ingredient commodity="Q282" en="wine">vini</ingredient> <ingredient commodity="Q25686" en="wormwood">absintici</ingredient> aput Vngaros frequens est vbi propter multitudinem aquarum aer crebris Inficitur nebulum Et sanantur multi eorum ex frequenti vsu huius <ingredient commodity="Q282" en="wine">vini</ingredient> etc.</foreign> </ab>

 <ab n="171" type="medicinal" xml:id="k1.171" xml:lang="de-x-enh"> Item <title key="Agent against bookworms"><ingredient commodity="Q155909" en="stinging nettle">Nesseln</ingredient> mit gutem <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> gestossen</title> ader mit einem Sueeren <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> tuerchgetribben vnd In eym <tool commodity="Q56297888" en="preserving jar">glase</tool> reyn hin gehalten Ist guet vor die wurme Im buche vnd wiltu <ingredient commodity="Q56139" en="liquor">gebranten win</ingredient> dar vnder thun Wastue do mit bestrichst dar weret den wuermen vnd dem fulen fleische Vnd ob ein vehe were das fuel fleisch hette In eim gebrechen Thu en wenig <ingredient commodity="Q190527" en="alum">aluen</ingredient> hie zu Isz etzt sich vsz</ab>

 <ab n="172" type="medicinal" xml:id="k1.172" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Wines against poisonous animals" type="none"></title> Attende Wo man den <ingredient commodity="Q25686" en="wormwood">wermued</ingredient> . <ingredient commodity="Q2964630" en="horse radish">Merretich</ingredient> . ader <ingredient commodity="Q155909" en="stinging nettle">Nesselnn</ingredient> <ingredient commodity="Q282" en="wine">win</ingredient> hen thuet do kumpt kein spin . Muecken . kroeten . Slangen ader ander vergifftig wurm nit hyn</ab>

 <ab n="173" type="medicinal" xml:id="k1.173" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Signs of a cold stomach">Signa Stomachi frigidi</title> Ein bleichs angesicht Vff reuezcueng Slickung Bitterkeit In der Gurgeln Der Soid Stetigs vszspruetzenn Vil speichel . Ine hungert mehe dan Ine durst Ist Ime aber der mage kalt mit trueckenheitvermischt so duerst Ine ouch vnd das kuempt van der melancholy</ab>

 <pb n="030r" xml:id="K1_030r"></pb> <ab n="174" type="medicinal" xml:id="k1.174" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Signs of a hot stomach">Signa Caloris Innaturalis Stomachi</title> Steder dorst Seltzener hunger Bitterkeit des muends Vff rauetzen od wuergn Gele als <ingredient ana="comparison" commodity="Q25434" en="saffron">saffran</ingredient> Truckenheit der zcuengen <foreign xml:lang="la">hec sunt signa vaporum calidorum in rugis stomachi inclusorum Similiter cibum grossum melius digerit quam subtilem potu calido leditur Frigido Inuatur</foreign> </ab>

 <ab n="175" type="medicinal" xml:id="k1.175" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Food in case of a hot stomach">Stomachus calidus cibetur</title> <ingredient commodity="Q26297" en="common sorrel">Ampher</ingredient> <ingredient commodity="Q157801" en="orache">Melden</ingredient> <ingredient commodity="Q578052" en="lettuce">lactuken</ingredient> <ingredient commodity="Q2007388" en="opium poppy">Moenbletter</ingredient> Gesoden vnd nit heis geessen vnd <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fisch</ingredient> mit schuppenn die In frischenn snellen wassernn gehen Vnd ander spiese von kalter natuer Zcempt Im wol Ein ander <ingredient commodity="Q12140" en="medication">artzny</ingredient> Mach ein <tool commodity="Q65185066" en="medicinal plaster">plaster</tool> von kalten dingen als <ingredient commodity="Q34687" en="rose">Rosen</ingredient> <ingredient commodity="Q161724" en="houseleek">Huszwurtz</ingredient> <ingredient commodity="Q218041" en="hemlock">wuetscherling</ingredient> oder zuslagen sueern <ingredient commodity="Q89" en="apple">eppheln</ingredient> <ingredient commodity="Q20856764" en="coriander">Coriander</ingredient> <ingredient commodity="Q27660203" en="barley">Gerstenn</ingredient> <ingredient commodity="Q158496" en="marsh mallow">ybischen</ingredient> Ader bestrich Ine mit <ingredient commodity="Q83054" en="rose oil">Rosen</ingredient> ader <ingredient commodity="Q72516437" en="violet oil">Violen oley</ingredient></ab>

 <ab n="176" type="medicinal" xml:id="k1.176" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Plaster against a hot stomach">Stomachum frigidum reformando</title> Nym <ingredient commodity="Q22978145" en="caraway">kuemel</ingredient> . j . loth . <ingredient commodity="Q27653540" en="lesser galangal">Galgan</ingredient> 1/2 loth . <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> j . loth <foreign xml:lang="la"><ingredient commodity="Q83165" en="nutmeg apple">nucis muscatis</ingredient></foreign> 1/2 loth <ingredient commodity="Q1882876" en="mace">Macis</ingredient> j quentin <ingredient commodity="Q158008" en="sweet flag">Calmes</ingredient> j quentin <ingredient commodity="Q206733" en="zedoary">Cedoar</ingredient> 1/2 quentin <foreign xml:lang="la"><ingredient commodity="Q685336" en="long pepper">piperr longum</ingredient></foreign> . j quentin <foreign xml:lang="la"><ingredient commodity="Q1503476" en="grain of paradise">Granorum paradisi</ingredient></foreign> j quentin <ingredient commodity="Q0" en="unsolved">Steinwuertz</ingredient> j quentin <foreign xml:lang="la"><ingredient commodity="Q28165" en="cinnamon">Cynamon</ingredient></foreign> j quentin <ingredient commodity="Q57656231" en="unrefined cane sugar">Zuckar</ingredient> j <foreign xml:lang="la">quintarium sufficit</foreign> Mach ein latwerge dy nuetze tag vnd nacht iij moil Im somer morgens frue nuech ternn zcum mittag vnd des abends am betgang Im winter des morgens nuechtern des abends am betgang vnd zu mitternacht Vnd so due der lattwergen bruechenn wilt Saltu vor hin nuechtern sin iij stuende vnd nach der nemuenge iiij stunde Item die irsten iij tage so due er bruchen wilt Nym Ire ein <ingredient ana="comparison" commodity="Q578307" en="hazelnut">haselnuesz</ingredient> grois Die anderen iiij tage einer kleinen <ingredient ana="comparison" commodity="Q83165" en="nutmeg apple">muescaten</ingredient> grois Die anderen wochen vsz einer grossen <ingredient ana="comparison" commodity="Q83165" en="nutmeg apple">muescaten</ingredient> grois Die dritten wochen einer <ingredient ana="comparison" commodity="Q208021" en="walnut">welschen nuesz</ingredient> grois Do bie blieb bis dir basz wirt Vnd ists das dir an der Confectien gebricht lois Ire mere machen Huet dich dy wil du er bruchest fur kalter spiese vnd trancke Als allerley <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fischen</ingredient> grueen vnd dorre vszgenomen gar klein lebendige <ingredient commodity="Q600396" en="fish">fische</ingredient> dy loisz dir wol abmachen mit <ingredient commodity="Q42527" en="spice">wuertzen</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q25434" en="saffron">Safran</ingredient> <pb n="030v" xml:id="K1_030v"></pb> gekocht mit klein gesnedden <ingredient commodity="Q3406628" en="onion">zcwebeln</ingredient> Huet dich ouch vor Compestkrude . Allerley <ingredient commodity="Q8495" en="milk">milch</ingredient> spiese . vor gereuechtem Garstigen vnd <ingredient commodity="Q107262066" en="fatty meat">vetten fleische</ingredient> vnd vor madigem <ingredient commodity="Q10943" en="cheese">kese</ingredient> vnd aller vndaueier spiese</ab>

 <ab n="177" type="medicinal" xml:id="k1.177" xml:lang="de-x-enh"><title key="Food in case of a cold stomach">Ad Idem id est pro Stomacho frigido</title> <ingredient commodity="Q163799" en="salad burnet">Bybenellen</ingredient> <ingredient commodity="Q158572" en="great yellow gentian">Encian</ingredient> <ingredient commodity="Q206733" en="zedoary">Cedoar</ingredient> <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingber</ingredient> <ingredient commodity="Q83165" en="nutmeg apple">Muescat</ingredient> vnde <ingredient commodity="Q15622897" en="clove">Nelken</ingredient> puluer gesehet vff nasszes <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brod</ingredient> Ist dem kalten magen guet vnd fur durst das dy <ingredient commodity="Q283" en="water">wasser</ingredient> kelten nit vberhant nympt Also dynet <ingredient commodity="Q21546392" en="garlic">knoblauch</ingredient> <ingredient commodity="Q2964630" en="horse radish">Merretich</ingredient> <ingredient commodity="Q21870138" en="leek">louch</ingredient> rohe ader gesoden gessen der groben natur do von dy natuer der subtilen mentschen wurde gekrenckt Vnd Dor vmb sint dy Salsen erdocht</ab>

 <ab n="178" type="medicinal" xml:id="k1.178" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Sauce to quicken appetite">Salsa ad excitandum appetitum</title> Nym <ingredient commodity="Q21546392" en="garlic">knoblauch</ingredient> vnd iij <ingredient commodity="Q1111359" en="common sage">bletter von saluey</ingredient> Ein wenig <ingredient commodity="Q7802" en="bread">brods</ingredient> vnd <ingredient commodity="Q11254" en="table salt">Saltzs</ingredient> Zustois vnd zetriebs mit <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essige</ingredient> Nim zcwo zcehen <ingredient commodity="Q15046077" en="ginger">Ingbers</ingredient> . xxx <ingredient commodity="Q3143131" en="pepper">phefferkornn</ingredient> pulueerr sie klein vnd thu sie dar zu Gusz <ingredient commodity="Q41354" en="vinegar">essig</ingredient> dar vf vnd menge isz wol Solicher salsen saltu iij oder iiij tage essen So kuempt die lust zue essen</ab>

 <ab n="179" type="medicinal" xml:id="k1.179" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Dietetic rule" type="none"></title> Item <foreign xml:lang="la">Omnis cibus aut potus superflue sumptus causat morbos</foreign> </ab>

 <ab n="180" type="medicinal" xml:id="k1.180" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Dietetic rule" type="none"></title> Item <foreign xml:lang="la">Omnis cibus aut potus nimis calidus aut frigidus actu vel natura et nimis acetosus vel Salsus ledit stomachum</foreign> </ab>

 <ab n="181" type="medicinal" xml:id="k1.181" xml:lang="de-x-enh"> <title key="Dietetic rule for German, Poles, and Bohemians" type="none"></title>Item Alle deuetschen polen vnd Behemen aller bequeemelichst sullen puergert werdenn durch stuelegeng vnd all walen durch vomitum des magen halben Ader vberigs bluds halben mogen sie alle purgert werden durch oder loissen vnd kopphsetzen</ab>

 <ab n="182" type="medicinal" xml:id="k1.182" xml:lang="de-x-enh"> <foreign xml:lang="la"> <title key="Reference to further medical recipes" type="none"></title>Require alias medicinas Stomaticales In libro medicinali In capitulis de Merj et Stomacho</foreign> </ab>

 </div> </body>
  </text>
</TEI>
