In case of further interest in archive documents please contact gerald.mozetic@uni-graz.at or reinhard.mueller@uni-graz.at
Edycja Ludwik Gumplowicz
[home]

Ludwik Gumplowicz (1838-1909). Szkic biograficzny*

8 marca 1838: Ludwik Gumplowicz przychodzi na świat w Krakowie jako drugie z pięciorga dzieci Abrahama Gumplowicza (1803-1876) i Henryki ur. Inländer (?-?). Ojciec jego posiadał sklep galanteryjny, później także wypożyczalnię książek oraz antykwariat. W roku 1838 Abraham uzyskał prawa obywatelskie oraz osiągnął znaczna popularność jako przewodniczący gminy żydowskiej oraz członek rady miejskiej. Matka pochodziła z bogatej rodziny kupieckiej z miasta Brody. Ludwik dorastał w żydowskiej części miasta Kazimierzu podczas liberalnych i demokratycznych czasów Wolnego Miasta Kraków, które w roku 1836 dostało się siłą pod władzę Monarchii Habsburskiej. Ta okupacja, która na lata zachamowała rozwojój miasta, przypada na czas w którym Gumplowicz uczęszczał do gimnazjum.

1848/49-1856/57 – uczęszcza do Cesarsko-Królewskiego gimnazjum św. Anny w Krakowie. W ostatni roku L.G. staje się członkiem tajnego zgromadzenia, do którego należeli miedzy innymi Ludwik Kubala (1838-1918) oraz pisarz Michał Bałucki, późniejsi współpracownicy czasopisma „Kraj”.

1857: matura w gimnazjum św. Anny w Krakowie

Semestr zimowy 1857/58 – semestr letni 1861: Studia nauk prawniczych na C. K. Uniwersytecie Jagiellońskim.

Semestr zimowy 1860/61 – semestr letni 1861: kontynuacja studiów na C. K. Uniwersytecie Wiedeńskim, gdzie Ludwik Gumplowicz osiąga absolutorium 17 czerwca 1861 roku.

1861-1863: po powrocie z Wiednia L.G. publikuje jako wolny pisarz pierwsze publicystyczne artykuły w lwowskich czasopismach Dzienniku Literackim oraz Jutrzence. Charakterystyczny jest w tym okresie jego sceptyczny stosunek do polskich powstań.

1 Maj 1861: Promocja na doktora praw na fakultecie prawniczym C. K. Uniwersytetu Jagiellońskiego na podstawie pracy doktorskiej Zdania ze wszystkich umiejętności prawnych i politycznych.

1862-1863: Praktyka adwokacka we Lwowie. Tutaj Ludwik poznaje Franciszkę (także Franziskę, Fanny) Goldmann. Urodziła się ona 27. lutego 1845 roku w Tarnowie (Galicja) i przeprowadziła się później z rodzicami Esterą oraz Bernhardem Goldman do Lwowa. W r. 1863 Ludwig żeni się z Franciszką i wyruszają w podroż poślubną do Wenecji. Jest to najprawdopodobniej jedyny raz, gdy Ludwik opuszcza granice Austro-Wegier w czasach „krakowskich”.

1863: Podczas powstania Styczniowego rodzina Gumplowiczów odgrywa znaczną rolę w Krakowie. Dom ojca służy jako punkt spotkań konspiratorów oraz – w czasie działań wojennych – jako posterunek sanitarny dla powstanców. Dwaj bracia Ludwika, późniejszy antykwariusz i księgarz Ignacy Izrael Gumplowicz (1821-1892) oraz późniejszy lekarz Maksymilian Teofil Gumplowicz (1845-?) służą czynnie w oddziałach, podczas gdy Ludwik pomaga przy dostarczaniu broni.

1863-1864: Praktyka notarialna w Krakowie, którą Ludwik kończy w roku 1864 egzaminem notarialnym.

21 Grudnia 1864: W Krakowie przychodzi na świat syn Maksymilian Ernest.

1865-1866: Praktyka notarialna w C. K. Sadzie Krajowym (k.k. Landesgericht) oraz C. K. Sądzie Handlowym Dolnej Austrii (k.k. Niederösterreichisches Handelsgericht) w Wiedniu.

1866-1867: Praktyka notarialna w Wiedniu.

19. Maj 1866: W Wiedniu przychodzi na świat syn Alfred Theodor.

1867-1870: Substytut notarialny w Krakowie.

31 stycznia 1868: Najprawdopodobniej pod wpływem polonizacji szkolnictwa Ludwik Gumplowicz składa podanie o habilitacje z ogólnej historii prawa do kolegium profesorskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego na podstawie dwóch pism: Wola ostatnia w rozwoju dziejowym i umiejętnym. Rys prawniczo-historyczny oraz Prawodawstwo polskie względem Żydów. Prace zostają ocenione jako wskazujące na wysoki talent literacki, lecz zakwalifikowane jako nieobiektywne i niedokładne, podanie o habilitacje zostało odrzucone jeszcze przed kolokwium habilitacyjnym. Rekurs L.G. w Ministerstwie Wyznań i Oświaty w Wiedniu nie przyniósł efektów.

15 lutego 1869: W Krakowie przychodzi na świat syn Ignacy Wladyslaw.

1870-1873: L.G. zostaje wydawcą oraz redaktorem – czasowo także redaktorem naczelnym – krakowskiego dziennika Kraj, kontynuacji dziennika założonego 1869 roku przez księcia Adama Sapiehę (1828-1903) jako przeciwwaga do konserwatywnego czasopisma Czas. Końcem marca 1873 roku Gumplowicz opuszcza redakcję przekazując ją Stanisławowi Gralichowskiemu. Początkowo znaczące liberalno-postępowe i demokratyczne czasopismo staje się wtedy czysto informacyjnym, z powodów finansowych kończy działalność w roku 1874. Wokół czasopisma Kraj powstaje także tak zwane Koło Polityczne, do którego należy miedzy innymi Ludwik wraz z wieloma przyjaciółmi z lat gimnazjalnych. W połączeniu z tą działalnością Gumplowicz nabywa drukarnie w Krakowie, która po bankructwie w roku 1874 zostaje sprzedana Ludwikowi Anczycowi (1823-1883).

1870-1875: Oprócz działalności redakcyjnej L.G. pracuje także jako obrońca w sprawach karnych, jego obrona w procesie politycznym Pawła Stalmacha (1824-1891) uważana jest za szczególnie udaną.

1873-1875: Radny w Krakowie.

1875-1876: Poprzez pośrednictwo swojego nauczyciela Gustawa Demeliusa (1831-1891) – z którego synem Ernstem (1859-1904) Ludwik jest zaprzyjaźniony – L.G. przenosi się ze swoją rodzina do Grazu, gdzie osiada jako koncypient adwokatury oraz obrońca w sprawach karnych.

23 września 1875: pierwszy publiczny odczyt Ludwika Gumplowicza w Grazu na Zjeździe Towarzystwa Niemieckich Przyrodników i Lekarzy (Versammlung deutscher Naturforscher und Ärzte): Über das Naturgesetz der Staatenbildung (O naturalnym prawie kształtowania się państw).

12. lutego 1876: L.G. wnosi pierwsze podanie o habilitację z filozofii państwa i prawa na C. K. Uniwersytecie Karola-Franciszka w Grazu. 9 maja wnosi drugi, prosząc w razie nieuznania pierwszego wniosku o habilitacje z ogólnego prawa państwowego. Rzeczywiście, pierwsze podanie zostaje odrzucone na posiedzeniu kolegium profesorskiego 17 maja, jako, iż przedstawione pisma nie odnosiły się do filozofii państwa i prawa.

14. lipca 1876: samobójstwo ojca w Krakowie.

18. lipca 1876: Drugi wniosek L.G. o habilitację zostaje jednogłośnie zaakceptowany na posiedzeniu kolegium profesorskiego. 23 października kolegium profesorskie decyduje - po kolegium habilitacyjnym oraz wykładzie próbnym – większością głosów o wniosku do Ministerstwa Wyznań i Oświaty o potwierdzenie venia legendi z ogólnego prawa państwowego.

15 grudnia 1876: L.G. zostaje habilitowany z ogólnego prawa państwowego na Uniwersytecie w Grazu na podstawie pracy Arbeit Robert v[on] Mohl als Rechts- und Staatsphilosoph.

1876-1878: Docent prywatny ogólnego prawa państwowego na uniwersytecie w Grazu.

9. kwietnia 1878: rozszerzenie venia legendi o austriackie prawo państwowe na podstawie pracy Bruchstück einer Einleitung in das österreichische Staatsrecht.

1878-1879: Docent prywatny ogólnego i austriackiego prawa państwowego na Uniwersytecie w Grazu.

31. maja 1879: ponowne rozszerzenie venia legendi o statystykę ogólną oraz austriacką na podstawie pracy Ueber Umfang und Systematik der Bevölkerungsstatistik.

1879-1882: Docent prywatny ogólnego i austriackiego prawa państwowego oraz ogólnej oraz austriackiej statystyki na Uniwersytecie w Grazu.

1879-1895: Członek C. K. Państwowej Teoretycznej Komisji Egzaminacyjnej do studiów prawniczych oraz nauki o państwie w Grazu [k.k. theoretische Staats-Prüfungs-Kommission für die rechts- und staatswissenschaftlichen Studien] (oddział nauk społecznych) jako komisarz egzaminacyjny ze statystyki ogólnej.

21. lipca 1882: nominacja L.G. jako profesora nadzwyczajnego ogólnego prawa państwowego i administracji.

1882-1893: profesor nadzwyczajny ogólnego prawa państwowego i administracji na Uniwersytecie w Grazu.

Semestr letni 1883: godzinne wykłady: Ueber Socialwissenschaft [O nauce społecznej].

1884: Franciszka oraz Ludwik Gumplowicz występują z gminy żydowskiej, jak wskazuje jednak ich wpis w liście mieszkańców cenzusu roku 1880, od dłuższego czasu uważali się za bezwyznaniowych.

Semestr letni 1885: jednogodzinne wykłady (collegia publica): Gründzüge der Sociologie [Podstawy Socjologii].

188?: Śmierć syna Alfreda Theodora.

1889: Franciszka i Ludwig Gumplowicz dołączają do kościoła ewangelickiego (obrządku augsburskiego).

Semestr zimowy 1888/89: jednogodzinne wykłady (collegia publica): Die Entwicklung der Sociologie seit Auguste Comte [Rozwój Socjologii od Augusta Comte’a].

11 październik 1890: L.G. otrzymuje zaproszenie od Gehe-Stiftung z Drezna – organizacji wspierającej edukacje założonej przez chemika i farmaceutę Franza Ludwiga Gehe (1810-1882) – do odczytania wykładu Über das Wesen der Soziologie [O istocie socjologii]. Jest to jedyny jego pobyt za granicą w okresie w Grazu.

9. marca 1893: nominacja na profesora zwyczajnego nauki administracji oraz austriackiego prawa administracyjnego [Verwaltungslehre und österreichisches Verwaltungsrecht] jako sukcesor zmarłego Hermanna Ignaza Biedermanna (1831-1892), jego konkurentami byli ex aequo Franz Ritter von Juraschek (1849-1910) oraz Karl Hugelmann (1844-1930), oboje w tym czasie aktywni w Wiedniu.

1893-1908: profesor zwyczajny nauki administracji oraz austriackiego prawa administracyjnego na Uniwersytecie w Grazu.

1893: członek Institut International de Sociologie w Paryżu.

1-4 października 1894: 1. kongres Institut International de Sociologie w Paryżu. W nieobecności L..G. odczytany zostaje jego referat Un programme de sociologie [Program socjologii].

1895-1907: Członek C. K. Państwowej Teoretycznej Komisji Egzaminacyjnej do studiów prawniczych oraz nauki o państwie w Grazu [k.k. theoretische Staats-Prüfungs-Kommission für die rechts- und staatswissenschaftlichen Studien] (oddział nauk społecznych) jako komisarz egzaminacyjny ogólnego i austriackiego prawa państwowego oraz statystyki austriackiej.

30 września – 3 października 1895: 2. Kongres Institut International de Sociologie w Paryżu. Jako, że L.G., obrany wiceprzewodniczącym, nie bierze osobiście udziału, jego referat La famille, sa genèse et son évolution [Rodzina, jej geneza i ewolucja] zostaje odczytany.

28 listopada 1897: Śmierć syna Maksymiliana Ernsta w Wiedniu na skutek próby samobójczej. Z tego powodu L.G. kupuje grób na ewangelickim cmentarzu w Matzleinsdorfie (Wiedeń), na którym później sam zostanie pochowany wraz z małżonką. Do około 1902 roku L.G. zajmuje się głównie wydaniem pism ze spuścizny syna. Żeby móc transkrybować jego manuskrypty, uczy się nawet pisma stenograficznego.

1899: Członek Towarzystwa Ludoznawczego we Lwowie.

Semestr zimowy 1900/1901: jednogodzinne wykłady (collegia publica): Die Entwicklung der Sociologie von August [!] Comte bis Gustav Ratzenhofer [Rozwój socjologii od Augusta Comte’a do Gustava Ratzenhofera].

3.-6. lipca 1906: 6. Kongres Institut International de Sociologie w Londynie; w nieobecności L.G. odczytany zostaje jego referat Le rôle des luttes sociales dans l'évolution de l'humanité [Rola walk społecznych w ewolucji ludzkości].

Sierpien 1907: Franciszka Gumplowicz choruje na zaćmę; stan zdrowia żony wywołuje u L.G. nerwowe rozstrojenie w wyniku szoku nerwowego. Z tego powodu zakańcza on swoje czynności nauczycielskie na Uniwersytecie w Grazu.

Grudzień 1907: Lekarze diagnozują u L.G. rak na języku, który według Gumplowicza spowodowany został przez zranienie języka ostrym zębem. G. odrzuca operację proponowaną przez lekarzy, pomimo iż choroba poważnie utrudnia mówienie.

Marzec 1908: Z okazji 70 urodzin odbywają się uroczystości zorganizowane przez uczniów, L.G. nie zdobywa jednak oficjalnego uznania.

8 kwiecień 1908: L.G. zostaje emerytowany końcem semestru zimowego 1907/1908, w ostatnim semestrze nie uczy już jednak z powodów zdrowotnych.

1908: Członek założonego przez swoich uczniów Soziologische Gesellschaft [Towarzystwo Socjologiczne] w Grazu, wobec której jednak L.G. pozostaje zdystansowany.

19 sierpień 1909: Franciszka i Ludwig popełniają wspólnie samobójstwo poprzez zażycie cyjankali. Pozostawiają synowi Władysławowi bogactwo ok. 117.800 koron (dla porównania: L.G. w ostatnim roku zarobił 8.640 koron). Ciała Franciszki i Ludwika Gumplowiczów zostają przewiezione do Wiednia i pochowane na Cmentarzu Ewangelickim w Matzleinsdorfie w niewielkim gronie oraz bez duchowej asysty, jak zostało postanowione w testamencie. Grób Maksymiliana Ernesta, Franciszki oraz Ludwika Gumplowicza został zlikwidowany w 1946 roku.

*

Müller, Reinhard: Ludwig Gumplowicz. Ein biographischer Abriß w: Ludwig Gumplowicz (1838-1909). Ein Klassiker der Soziologie. Katalog zur Ausstellung an der Universitätsbibliothek Graz anläßlich des 150. Geburtstages von Ludwig Gumplowicz. Graz 1988, s. 5-9.